कोरडवाहू शेतीमध्ये पीक उत्पादन वाढीसाठी खतांची कार्यक्षमता यामुळे वाढविता येईल: अ) माती परिक्षण व मातीची प्रतिक्रिया (रिॲक्शन) नुसार खतांचा वापर. ब) जमिनीमध्ये बियाण्याच्या 5 से.मी. बाजूला किंवा खाली खत देणे. क) पेरणीच्यावेळी स्फुरद आणि पोलाश खत वापरणे आणि नत्र खताचा दोन हप्त्यात विभागून वापर करणे. पर्यायी उत्तरे:
EN
In dryland agriculture, fertilizer use efficiency for enhancing crop yields can be improved by:
a) Application of fertilizers based on soil testing and soil reaction (pH).
b) Placing fertilizer 5 cm beside or below the seed.
c) Applying basal phosphorus and potassium at sowing, and splitting nitrogen into two doses.
Alternative answers:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (अ, ब, क) आहे.
स्पष्टीकरण:
कोरडवाहू शेतीमध्ये ओलावा मर्यादित असल्यामुळे खतांची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी तिन्ही पद्धती अत्यंत प्रभावी आहेत:
•
अ) माती परीक्षण व सामू (pH) नुसार खतांचा वापर: यामुळे पिकाला गरजेनुसार संतुलित अन्नद्रव्ये मिळतात आणि जमिनीतील दोष दुरुस्त होतात.
•
ब) बियाण्याखाली किंवा ५ सेमी बाजूला खत देणे (Fertilizer placement): कोरडवाहू शेतीत वरचा थर लवकर वाळतो, त्यामुळे ५ सेमी खोल ओल असलेल्या थरात खत दिल्यास मुळांना ते सहज शोषता येते आणि बियाण्याची उगवण जळत नाही.
•
क) स्फुरद व पालाश पेरणीवेळी देणे आणि नत्राचे दोन हप्ते करणे: स्फुरद व पालाश जमिनीत अचल असल्याने ते सुरुवातीला मुळांजवळ दिले जातात; तर नत्र विभागून दिल्यास पावसाच्या लहरीपणामुळे होणारे नुकसान टळते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कोरडवाहू शेतीत खते विस्कटून न देता बियाण्याजवळ पट्ट्यात देणे (Band placement) खतांची कार्यक्षमता ३० ते ४०% वाढवते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 4 (a, b, c).
Explanation:
In moisture-limited dryland agriculture, all three strategies optimize fertilizer use efficiency:
•
a) Soil Test-Based Application: Tailors nutrient supply to native soil fertility and pH, preventing nutrient antagonisms and economic waste.
•
b) Subsurface Placement (5 cm below/beside seed): Moisture evaporates rapidly from the top 3 cm. Banding fertilizer 5 cm deep places nutrients in moist soil where active root proliferation occurs, while avoiding direct fertilizer burn to germinating seeds.
•
c) Basal P & K with Split N Application: Because Phosphorus and Potassium are relatively immobile, they must be applied at sowing in the root zone. Splitting mobile Nitrogen prevents volatilization and matches plant uptake during rainfall pulses.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Subsurface banding of fertilizers in drylands increases fertilizer recovery by 30–40% compared to broad surface spreading.