अणूभट्ट्या हे किरणोत्सर्गाचे महत्वपूर्ण स्रोत आहेत, विशेषत:
EN
Nuclear reactors are significant sources of radiation, especially:
योग्य उत्तर: पर्याय (४) न्युट्रॉन - किरणोत्सर्ग (Neutron radiation)
स्पष्टीकरण:
•
अणुभट्ट्यांमधील किरणोत्सर्गाचे वैशिष्ट्य:
•
अणुभट्टीमध्ये चालू असणारी साखळी प्रक्रिया (Nuclear Chain Reaction) ही सतत बाहेर पडणाऱ्या न्यूट्रॉन्सवर (Neutrons) आधारलेली असते.
•
प्रत्येक विखंडनामध्ये सरासरी २ ते ३ जलद न्यूट्रॉन्स (Fast Neutrons) मुक्त होतात. त्यामुळे चालू असलेल्या अणुभट्टीच्या गाभ्यामध्ये (Core) अति-तीव्र न्यूट्रॉन किरणोत्सर्गाचे (Intense Neutron Flux) प्रमाण सर्वात जास्त असते.
•
न्यूट्रॉन्स हे विद्युतदृष्ट्या प्रभारहीन (Neutral) असल्यामुळे ते पदार्थांमध्ये खूप खोलवर प्रवेश करतात. त्यामुळे अणुभट्टीच्या भोवती न्यूट्रॉन प्रारणांना रोखण्यासाठी जाड काँक्रीट आणि जड पाण्याचे विशेष आवरण (Biological Shield) देणे अनिवार्य असते.
•
एक्स-रे किंवा पॉझिट्रॉन हे अणुभट्टीचे मुख्य किरणोत्सर्ग मानले जात नाहीत; अणुभट्ट्यांचे मुख्य वैशिष्ट्यपूर्ण प्रारण म्हणजे 'न्यूट्रॉन किरणोत्सर्ग' होय.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अणुभट्ट्यांमध्ये जलद न्यूट्रॉन्सचा वेग मंदावण्यासाठी 'मॉडरेटर' (Moderator - उदा. जड पाणी किंवा ग्रॅफाइट) चा वापर केला जातो, जेणेकरून ते 'थर्मल न्यूट्रॉन्स' बनून पुढील विखंडन घडवून आणू शकतील.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Neutron radiation
Explanation:
•
Radiological Signature of Nuclear Reactors:
•
An operating nuclear fission reactor core is characterized by an extraordinarily intense flux of Neutron radiation.
•
Nuclear chain reactions continuously liberate 2 to 3 fast neutrons per fission event ($~10^{14} \\text{ neutrons/cm}^2\\text{/s}$ in power reactors).
•
Because neutrons are uncharged subatomic particles, they possess deep penetration capability through dense matter, inducing activation in surrounding structural steel and biological tissue.
•
Massive biological radiation shields (heavy borated concrete, water pools, and lead cladding) are specifically engineered around the reactor pressure vessel to attenuate this neutron radiation.
•
Hence, nuclear reactors are uniquely significant sources of Neutron radiation.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Fast neutrons released during fission have kinetic energies of ~2 MeV. They are slowed down to thermal neutrons (~0.025 eV) by moderators (heavy water, graphite) to sustain steady-state criticality.