असाह्य परिस्थितीमुळे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी मानवाचे स्थलांतर होते त्यासाठी ............ हे घटक कारणीभूत असतात.
EN
When human migration occurs from one place to another due to distressing / helpless circumstances, which factors are responsible for it?
स्थलांतराचे मुख्य घटक (Factors of Migration):
स्थलांतर घडवून आणणाऱ्या घटकांचे दोन प्रमुख प्रकार पडतात:
१.
अपसरण किंवा ढकल घटक (Push Factors): जेव्हा प्रतिकूल किंवा असाह्य परिस्थितीमुळे (उदा. दुष्काळ, दारिद्र्य, बेरोजगारी, नैसर्गिक आपत्ती, युद्ध किंवा सामाजिक असुरक्षितता) लोकांना स्वतःचे मूळ गाव सोडून जाणे भाग पडते, तेव्हा त्यांना 'अपसरण किंवा ढकल घटक' म्हणतात.
२.
आकर्षण किंवा ओढ घटक (Pull Factors): जेव्हा नव्या ठिकाणच्या चांगल्या संधींमुळे (उदा. उच्च राहणीमान, शिक्षणाच्या चांगल्या सुविधा, उच्च वेतन, आधुनिक जीवनशैली) लोक स्वेच्छेने स्थलांतर करतात, तेव्हा त्यांना 'आकर्षण घटक' म्हणतात.
असाह्य परिस्थितीमुळे होणारे स्थलांतर हे 'अपसरण / ढकल घटकांमुळे' (पर्याय २) घडते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
ली (Everett S. Lee) यांच्या स्थलांतर सिद्धांतानुसार (Theory of Migration, 1966) स्थलांतर हे Push आणि Pull घटकांच्या एकत्रित प्रभावातून घडून येते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Key Factors Driving Human Migration:
Migration drivers are broadly classified into two major categories:
1.
Push / Repelling Factors (अपसरण / ढकल घटक): Unfavorable or distressing circumstances at the origin (e.g., poverty, drought, crop failures, lack of jobs, political instability, or disasters) that compel individuals to leave their native place.
2.
Pull / Attractive Factors (आकर्षण / ओढ घटक): Favorable conditions at the destination (e.g., higher wages, superior educational and healthcare facilities, modern civic amenities, and employment opportunities) that attract individuals voluntarily.
Migration driven by helpless or distress conditions is caused by 'Push factors' (Option 2).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Everett S. Lee's seminal Theory of Migration (1966) conceptualizes human movement as the interaction between origin push factors, destination pull factors, and intervening obstacles.