जोडअक्षर म्हणजे काय ? किंवा जोडाक्षराचे समीकरण लिहा । किंवा जोडाक्षर म्हणजे
EN
What is a conjunct consonant (Jodakshar)? Or write the fundamental equation of a Jodakshar:
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
अचूक उत्तर: पर्याय (1) दोन किंवा अधिक व्यंजने + स्वर
### विस्तृत स्पष्टीकरण:
•
जोडाक्षराचे समीकरण:
•
जेव्हा दोन किंवा दोनपेक्षा अधिक अपूर्ण (हलन्त) व्यंजने एकमेकांत मिसळतात आणि शेवटी त्यामध्ये एक स्वर मिसळतो, तेव्हा जोडाक्षर तयार होते.
•
अधिकृत व्याकरण सूत्र: $\mathbf{\text{दोन किंवा अधिक व्यंजने} + \text{एक स्वर} = \text{जोडाक्षर}}$
•
उदाहरणार्थ: $\text{त्} + \text{र्} + \text{अ} = \text{त्र}$; $\text{स्} + \text{त्} + \text{र्} + \text{ई} = \text{स्त्री}$.
### इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (2) अक्षर + अक्षर: या संयोगातून 'शब्द' तयार होतो (उदा. क + म + ळ = कमळ).
•
पर्याय (3) स्वर + व्यंजन: ही जोडाक्षराची रचना नाही.
•
पर्याय (4) व्यंजन + व्यंजन: शेवटी स्वर नसल्यास हे केवळ 'व्यंजन-संयोग' (हलन्त) राहते, पूर्ण जोडाक्षर होत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: अत्यंत मूलभूत भेद:
•
व्यंजन + व्यंजन = व्यंजन-संयोग (उदा. क्त, त्क)
•
व्यंजन + व्यंजन + स्वर = जोडाक्षर (उदा. क् + त् + अ = क्त)
•
व्यंजन + स्वर = साधे अक्षर (उदा. क = क् + अ)
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Two or more consonants + Vowel
### Detailed Explanation:
•
Formula for a Conjunct Consonant (Jodakshar):
•
A Jodakshar is formed when two or more bare consonants cluster sequentially without intervening vowels and are completed by a final vowel sound.
•
Canonical equation: $\mathbf{\text{Two or more consonants} + \text{Vowel} = \text{Jodakshar}}$
•
Examples: $\text{t} + \text{r} + \text{a} = \text{tra}$; $\text{s} + \text{t} + \text{r} + \text{ī} = \text{strī}$.
### Analysis of Other Options:
•
Option (2) Akshara + Akshara: Yields a polysyllabic word (Shabda).
•
Option (3) Vowel + Consonant: An invalid syllabic definition.
•
Option (4) Consonant + Consonant: Represents a consonant cluster (*vyanjan-samyoga*), lacking the vocalic nucleus required for a full syllable.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Syllabic hierarchy:
•
Consonant + Vowel = Simple syllable (Akshara)
•
Consonant + Consonant = Consonant cluster (Halanta)
•
Consonant + Consonant + Vowel = Conjunct syllable (Jodakshar)
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) दोन किंवा अधिक व्यंजने + स्वर (अचूक उत्तर):
[gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (1) दोन किंवा अधिक व्यंजने + स्वर**[/gold]
⚠️ पर्याय (2) अक्षर + अक्षर (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) स्वर + व्यंजन (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) व्यंजन + व्यंजन (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'वर्णविचार: स्वर, स्वरादी, व्यंजने व उच्चारस्थाने' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
वर्णविचार: स्वर, स्वरादी, व्यंजने व उच्चारस्थाने घटक चाचणी
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (पेपर १: मराठी व इंग्रजी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (पेपर १: मराठी व इंग्रजी भाषा)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
मराठी भाषा व व्याकरण विशेष चाचणी ०१
मराठी भाषा व व्याकरण: मराठी वर्णमाला
मराठी भाषेची वर्णमाला ही देवनागरी लिपीवर आधारित आहे. ६ नोव्हेंबर २००९ च्या महाराष्ट्र शासनाच्या निर्णयानुसार मराठी वर्णमालेत ५२ वर्णांचा समावेश करण्यात आला आहे. स्पर्धा परीक्षेत वर्णमालेवर हमखास २ ते ३ प्रश्न विचारले जातात.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | मुखावाटे निघणाऱ्या मूलध्वनींना 'वर्ण' असे म्हणतात. हे वर्ण जेव्हा लिहून ठेवले जातात तेव्हा त्यांना 'अक्षरे' म्हणतात. |
| 2 | आधुनिक मराठी वर्णमालेत एकूण ५२ वर्ण आहेत (पूर्वी ४८ वर्ण होते). |
| 3 | स्वर (१४): अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ॡ, ए, ऐ, ओ, औ आणि इंग्रजीतून आलेले 'अॅ' व 'ऑ'. |
| 4 | स्वरादी (२): अनुस्वार (ं) आणि विसर्ग (:). |
| 5 | व्यंजने (३४): क ते ळ पर्यंत एकूण ३४ व्यंजने आहेत. व्यंजनांचा उच्चार करताना शेवटी 'अ' या स्वराचे साहाय्य घ्यावे लागते. |
| 6 | विशेष संयुक्त व्यंजने (२): 'क्ष' (क् + ष् + अ) आणि 'ज्ञ' (द् + न् + य् + अ). यांना म. पां. सबनीस यांनी वर्णमालेत स्थान दिले. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मराठी भाषा व व्याकरण विषयातील 'वर्णविचार: स्वर, स्वरादी, व्यंजने व उच्चारस्थाने' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'दोन किंवा अधिक व्यंजने + स्वर' हे असून ते 'वर्णविचार: स्वर, स्वरादी, व्यंजने व उच्चारस्थाने' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'वर्णविचार: स्वर, स्वरादी, व्यंजने व उच्चारस्थाने' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.