अ) भारतीय संविधानानुसार 14 वर्षाहुन कमी वयाची व्यक्ती बालक होय. ब) भारतीय जनगणनेतही 14 वर्षाहुन कमी वयाच्या व्यक्तीला बालक मानले जाते. क) बाल अधिकार कन्वेशन (सी.आर.सी.) नुसार 18 वर्षाहुन कमी वयाची व्यक्ती बालक आहे. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे / आहेत ?
EN
a) According to the Constitution of India, a person below the age of 14 years is a child.
b) In the Census of India, a person below the age of 14 years is considered a child.
c) According to the Convention on the Rights of the Child (CRC), a person below the age of 18 years is a child.
Which of the above statement(s) is/are correct?
बालक (Child) या संज्ञेच्या व्याख्या:
1.
विधान 'अ' बरोबर आहे: भारतीय संविधानातील बालकांविषयक विशेष तरतुदींमध्ये 14 वर्षांखालील व्यक्तीला बालक मानले आहे:
•
कलम 24: 14 वर्षांखालील कोणत्याही बालकाला कारखान्यात वा खाणीत कामावर ठेवण्यास मनाई.
•
कलम 21A व कलम 45: 6 ते 14 वयोगटातील मुलांना मोफत व सक्तीचे शिक्षण.
2.
विधान 'क' बरोबर आहे: संयुक्त राष्ट्रांच्या बाल हक्क कराराच्या (CRC, 1989) कलम 1 नुसार, 18 वर्षांपेक्षा कमी वय असलेल्या कोणत्याही मानवी व्यक्तीला 'बालक' मानण्यात आले आहे.
3.
विधान 'ब' अयोग्य आहे: भारतीय जनगणनेत मुलांची आकडेवारी 0-6 वर्षे आणि विविध वयोगट अशी घेतली जाते, परंतु '14 वर्षांखालील व्यक्ती म्हणजे बालक' अशी जनगणनेची स्वतःची स्वतंत्र कायदेशीर व्याख्या नाही.
म्हणून अचूक विधाने अ आणि क (पर्याय 3) आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारताने 11 डिसेंबर 1992 रोजी UN Convention on the Rights of the Child (CRC) ला मान्यता (Ratification) दिली. बाल न्याय कायदा (JJ Act) आणि पोक्सो कायदा (POCSO Act) यामध्येही 18 वर्षांखालील व्यक्तीला बालक मानले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Definitions of a 'Child':
1.
Statement 'a' is correct: The Constitution of India benchmarks 14 years in key protective provisions:
•
Article 24: Prohibition of employment of children below the age of 14 years in factories/mines.
•
Article 21A: Right to free and compulsory education for children between the ages of 6 and 14 years.
2.
Statement 'c' is correct: Under Article 1 of the UN Convention on the Rights of the Child (CRC, 1989), a child means every human being below the age of eighteen years.
3.
Statement b is not an official legal census definition (Census categorizes demographic cohorts like 0-6 years).
Therefore, statements a and c are correct (Option 3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
India ratified the UN CRC on 11 December 1992. In modern Indian statutes like POCSO Act 2012 and Juvenile Justice Act 2015, a child is defined as any person below 18 years of age.