अ) समतल बांध पद्धत मुख्यत्वे कमी पावसाच्या प्रदेशात जल संधारणासाठी वापरली जाते. ब) ढाळीचे बांध पद्धत जास्त पावसाच्या प्रदेशात जास्त झालेले पाणी बाहेर काढून टाकण्यासाठी वापरली जाते. वरील विधानांबाबत खालीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे?
EN
a) Contour bunding is mainly used for water conservation in low rainfall regions.
b) Graded bunding is used in high rainfall regions to safely drain away excess runoff water.
Which of the following options is correct regarding the above statements?
योग्य उत्तर पर्याय २ (दोन्ही अ आणि ब बरोबर आहे) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
समतल बांध (Contour Bunding):
•
ही पद्धत प्रामुख्याने ६०० मिमी पेक्षा कमी वार्षिक पाऊस पडणाऱ्या आणि ६% पर्यंत उतार असणाऱ्या प्रदेशात मृदा व जलसंधारणासाठी वापरली जाते.
•
यामध्ये उताराला आडवे समपातळीत बांध घालून वाहून जाणारे पाणी अडवून जमिनीत मुरवले जाते (जलसंधारण).
•
ढाळीचे बांध (Graded Bunding):
•
ही पद्धत ८०० मिमी पेक्षा जास्त वार्षिक पाऊस पडणाऱ्या जास्त पावसाच्या किंवा भारी चिकणमातीच्या प्रदेशात वापरली जाते.
•
यामध्ये अतिरिक्त पाणी शेतात साचून पिकांचे नुकसान होऊ नये म्हणून ठरावीक सुरक्षित उतारावर (Grade) पाण्याचा निचरा करण्यासाठी बांध घातले जातात.
•
त्यामुळे दोन्ही विधाने तांत्रिकदृष्ट्या अचूक आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
मृदा व जलसंधारण पद्धती: समतल बांध (<६०० मिमी पाऊस, हलकी/मध्यम जमीन), ढाळीचे बांध (>८०० मिमी पाऊस, निचरा आवश्यक), पायऱ्यांची शेती / टेरेसिंग (१६% ते ३३% तीव्र उतारावर).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Both a and b are correct).
Explanation:
•
Contour Bunding:
•
Primarily adopted in low rainfall areas (<600 mm) with slopes up to 6% on permeable soils.
•
Bunds are constructed strictly along the contours to impound surface runoff, allowing it to infiltrate into the soil profile for water conservation.
•
Graded Bunding:
•
Employed in high rainfall areas (>800 mm) or in poorly drained heavy soils.
•
Bunds are constructed with a gentle, non-erosive longitudinal grade (gradient) to channel and safely discharge excess runoff water without causing gully erosion.
•
Hence, both statements (a) and (b) are factually and technically correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Soil & Water Conservation Structures: Contour bunding (<600 mm rainfall, moisture retention), Graded bunding (>800 mm rainfall, safe excess runoff disposal), Bench terracing (16% to 33% steep hillside slopes).