🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
बुद्धिमत्ता व अंकगणित (CSAT) STI Mains 2019 MEDIUM

नदीचे खोरे हे जमीन व समुद्र या दरम्यानचा लोकांना वाहतुकीचे रस्ते उपलब्ध करणारा, माशांना सागरी व गोड्या जल प्रणालीदरम्यान स्थलांतर करणे शक्य करणारा कळीचा दुवा असतो. सुव्यवस्थापित नदी खोरी पाण्याचे शुद्धीकरण होणे, त्याचे जमिनीत जिरणे व पुरांमुळे पाण्याला येणाऱ्या फुगवट्याचे नियंत्रण यासाठी लागणाऱ्या "गाळण्या" व "शोषक" म्हणून महत्त्वाची भूमिका पार पाडतात. जगातील विविध भागात नद्यांना येणारे मोसमी पूर हे आजपर्यंत कुरणांचा व शेतीजमिनीची सुपीकता टिकवण्यासाठी महत्त्वाचे ठरले आहेत. वरील परिच्छेदाच्या आधारे काढता न येणारे अनुमान निवडा.

EN A river basin is a key link between land and sea, providing transit routes for people and enabling fish migration between marine and freshwater systems. Well-managed river basins serve as crucial 'filters' and 'sponges' for purifying water, groundwater recharge, and absorbing floodwaters. In various parts of the world, seasonal river flooding has historically been vital for sustaining the fertility of pastures and agricultural lands. Select the inference that CANNOT be drawn based on the above passage.
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
नदीचे खोरे हे जमीन व सागर यांना जोडणारा महत्त्वाचा भूभाग आहे.
A river basin is an important land area connecting land and ocean.
B
नदीचे खोरे हा जलशुद्धीकरणाला मदत करणारा तिचा अविभाज्य भाग आहे.
A river basin is an integral part of the river that aids in water purification.
C
नदीचा वाहतुकीसाठी उपयोग करणे हा तिच्या संवर्धनाचा चांगला मार्ग आहे.
Using rivers for transportation is a good way to conserve them.
D
जर योग्य व्यवस्थापन केले तर नदी हा मासे मिळवण्याचा उत्तम स्रोत आहे.
If managed properly, a river is an excellent source of fish.
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

परिच्छेदात नदी खोऱ्यांचे खालील फायदे दिले आहेत:

1. वाहतुकीचे रस्ते उपलब्ध करणे.
2. जलशुद्धीकरण आणि गाळणीचे कार्य.
3. पूर नियंत्रण आणि पाणी जिरवणे.
4. शेतीची सुपीकता टिकवणे.

अनुमानांची पडताळणी:

• पर्याय 1, 2, 4 हे सर्व परिच्छेदावर आधारित वैध निष्कर्ष आहेत.
• पर्याय 3: "नदीचा वाहतुकीसाठी उपयोग करणे हा तिच्या संवर्धनाचा चांगला मार्ग आहे."
• परिच्छेदात वाहतुकीचा मार्ग मिळतो असे म्हटले आहे, परंतु वाहतूक केल्याने नदीचे 'संवर्धन' (Conservation) होते असा कोणताही दावा परिच्छेदात केलेला नाही! उलट जलवाहतुकीने प्रदूषण वाढू शकते.
• त्यामुळे हे अनुमान परिच्छेदाच्या आधारे काढता येत नाही.

त्यामुळे पर्याय (3) हे योग्य उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

'काढता न येणारे अनुमान' शोधताना विधानातील कार्यकारण भाव तपासा: नदी वाहतुकीसाठी वापरणे हा संवर्धनाचा मार्ग आहे असा कोणताही संबंध परिच्छेदात दिलेला नाही.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

The passage outlines the ecological and practical functions of river basins:

• Transport routes, fish migration, water filtration, groundwater recharge, and soil fertility through floods.

Evaluating inferences:

• Options 1, 2, and 4 are directly grounded in the text.
• Option (3) ("Using rivers for transportation is a good way to conserve them") introduces an unsubstantiated causal claim: providing transit routes does NOT imply that navigation serves as a conservation mechanism.
• Therefore, this inference CANNOT be drawn.

Therefore, Option (3) is the correct answer.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Watch out for false equivalences: An ecosystem providing a utility (transportation) is not equivalent to that utility acting as a conservation tool.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) नदीचे खोरे हे जमीन व सागर यांना जोडणारा महत्त्वाचा भूभाग आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) नदीचे खोरे हा जलशुद्धीकरणाला मदत करणारा तिचा अविभाज्य भाग आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) नदीचा वाहतुकीसाठी उपयोग करणे हा तिच्या संवर्धनाचा चांगला मार्ग आहे. (अचूक उत्तर): पर्याय 1, 2, 4 हे सर्व परिच्छेदावर आधारित वैध निष्कर्ष आहेत.
✗ पर्याय (4) जर योग्य व्यवस्थापन केले तर नदी हा मासे मिळवण्याचा उत्तम स्रोत आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'विधाने, युक्तिवाद व तर्कशुद्ध निष्कर्ष' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: जीएस व चालू घडामोडी)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
अंकगणित व बुद्धिमत्ता चाचणी विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
अंकगणित व बुद्धिमत्ता चाचणी विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT-२)
quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: विधाने, युक्तिवाद व तर्कशुद्ध निष्कर्ष

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'विधाने, युक्तिवाद व तर्कशुद्ध निष्कर्ष' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: बुद्धिमत्ता व अंकगणित (CSAT) विषयांतर्गत 'विधाने, युक्तिवाद व तर्कशुद्ध निष्कर्ष' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: बुद्धिमत्ता व अंकगणित (CSAT) विषयातील 'विधाने, युक्तिवाद व तर्कशुद्ध निष्कर्ष' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'विधाने, युक्तिवाद व तर्कशुद्ध निष्कर्ष' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →