🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2018 MEDIUM

सर जे.सी. बोस, एक भारतीय वैज्ञानिक यांच्या मते, सॅपची चढाई आतल्या आतल्या कोर्टीकल लेयरच्या सजीव पेशीमुळे होते.

EN According to Sir J.C. Bose, an Indian scientist, ascent of sap takes place due to the of living cells of the innermost cortical layer.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

स्पंदन क्रिया

pulsatory activity

प्रत्यारोपण पुल सिद्धांत

transpiration pull theory

एकता सिद्धांत

cohesion theory

मूळ दबाव सिद्धांत

root pressure theory

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय १ (स्पंदन क्रिया / Pulsatory activity) आहे.

रसरोहण (Ascent of Sap) आणि सर जे. सी. बोस यांचा सिद्धांत:

1. रसरोहण म्हणजे काय?

• वनस्पतींच्या मुळांनी शोषलेले पाणी आणि विरघळलेली खनिजे गुरुत्वाकर्षणाच्या विरुद्ध दिशेने खोडातून पानांपर्यंत वर वाहून नेण्याच्या प्रक्रियेस 'रसरोहण' (Ascent of Sap) म्हणतात.

2. सर जे. सी. बोस यांचा स्पंदन क्रिया सिद्धांत (Pulsatory Theory, 1923):

• महान भारतीय शास्त्रज्ञ सर जगदीशचंद्र बोस यांनी 'The Physiology of the Ascent of Sap' (1923) या ग्रंथात हा सिद्धांत मांडला.

• त्यांनी स्वतः शोधलेल्या 'इलेक्ट्रिक प्रोब' (Electric Probe) आणि 'क्रेस्कोग्राफ' (Crescograph) या उपकरणांच्या साहाय्याने सिद्ध केले की:

• वनस्पतीच्या अंतस्त्वचेच्या (Endodermis) लगत असणाऱ्या आतील कॉर्टेक्स थरातील (Innermost cortical layer) सजीव पेशींमध्ये ठराविक लयीत आकुंचन व प्रसरण (Pulsations - धडधड / स्पंदन) होते.

• हे स्पंदन प्राण्यांच्या हृदयाच्या ठोक्यांसारखे कार्य करते आणि पाण्याचा रस वर ढकलतो.

3. इतर सिद्धांत:

• बाष्पोत्सर्जन ओढ व संसंजन सिद्धांत (Transpiration Pull & Cohesion Theory): डिक्सन आणि जॉली (Dixon & Joly, 1894) यांनी मांडला, जो आज सर्वात सर्वमान्य सिद्धांत मानला जातो.

• मूळ दाब सिद्धांत (Root Pressure Theory): प्रीस्टले (Priestley) यांनी मांडला.

त्यामुळे सर जे. सी. बोस यांच्या मते रसरोहण हे 'स्पंदन क्रिये'मुळे (Pulsatory activity) होते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• सर जे. सी. बोस यांनी वनस्पतींमधील संवेदना मोजण्यासाठी 'क्रेस्कोग्राफ' (Crescograph) हे अतिसंवेदनशील उपकरण तयार केले होते.

• आज रसरोहणाचा सर्वाधिक स्वीकारलेला आधुनिक सिद्धांत डिक्सन व जॉली यांचा 'संसंजन-तणाव सिद्धांत' (Cohesion-Tension Theory) आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option 1 (Pulsatory activity).

Physiology of the Ascent of Sap and Sir J.C. Bose's theory:

1. Ascent of Sap:

• The upward translocation of water and dissolved inorganic mineral salts from roots to the topmost foliage against gravity through xylem tissue.

2. Sir J.C. Bose's Pulsatory Activity Theory (1923):

• Renowned Indian polymath Sir Jagadish Chandra Bose detailed this vital force theory in his monograph *The Physiology of the Ascent of Sap* (1923).

• Employing an electric probe connected to a sensitive galvanometer, Bose recorded electrical pulsations in the living cells of the innermost cortical layer immediately adjacent to the endodermis.

• He hypothesized that these living cortical cells act rhythmically as miniature biological pumps (similar to a heart), alternately expanding and contracting to propel sap upward.

3. Other Key Theories:

• Cohesion-Tension / Transpiration Pull Theory: Dixon and Joly (1894) — the globally accepted modern physical theory.

• Root Pressure Theory: Proposed by Joseph Priestley (1916).

Thus, according to Sir J.C. Bose, ascent of sap is driven by pulsatory activity.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Sir J.C. Bose invented the Crescograph for measuring microscopic growth and responses in plant tissues.

• The most widely accepted physical mechanism for ascent of sap today is Dixon & Joly's Transpiration Pull & Cohesion-Tension Theory.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) स्पंदन क्रिया (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **पर्याय १ (स्पंदन क्रिया / Pulsatory activity)** आहे.

⚠️ पर्याय (2) प्रत्यारोपण पुल सिद्धांत (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) एकता सिद्धांत (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) मूळ दबाव सिद्धांत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'स्पंदन क्रिया' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

सर जे.सी. बोस, एक भारतीय वैज्ञानिक यांच्या मते, सॅपची चढाई आतल्या आतल्या कोर्टीकल लेयरच्या सजीव पेशीमुळे होते.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन