मानव विकास निर्देशांक (HDI) अहवाल विश्लेषण:
१.
निर्देशांक व क्रमवारी:
•
संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) द्वारे दरवर्षी मानव विकास अहवाल प्रसिद्ध केला जातो.
•
१९३ देशांच्या क्रमवारीमध्ये भारताने एका स्थानाची सुधारणा नोंदवून १३० वे स्थान (Rank 130) पटकावले (याआधी भारत १३१ व्या स्थानी होता).
२.
भारताचे निर्देशक गुण (Indicators):
•
भारताचे एचडीआय मूल्य (HDI Value): ०.६३३ ते ०.६४४ दरम्यान.
•
वर्गवारी: भारत 'मध्यम मानव विकास' (Medium Human Development) गटामध्ये मोडतो.
•
सरासरी आयुर्मान (Life Expectancy at Birth): ६७.७ वर्षे.
•
शालेय शिक्षणाची अपेक्षित वर्षे (Expected Years of Schooling): १२.६ वर्षे.
•
शालेय शिक्षणाची सरासरी वर्षे (Mean Years of Schooling): ६.५ वर्षे.
•
दरडोई स्थूल राष्ट्रीय उत्पन्न (GNI per capita, PPP): ६,९५१ डॉलर्स.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (१३१ वा): पूर्वीचा क्रमांक.
•
पर्याय २ व ४: अवास्तव क्रमांक.
•
पर्याय ३ (१३० वा): अचूक क्रमवारी.
मानव विकास निर्देशांक (HDI) ची संकल्पना १९९० मध्ये पाकिस्तानी अर्थतज्ज्ञ महबूब उल हक आणि नोबेल विजेते अमर्त्य सेन यांनी विकसित केली. यात आरोग्य (दीर्घायुष्य), शिक्षण (ज्ञान) आणि राहणीमानाचा दर्जा (दरडोई GNI) या ३ आयामांचा समावेश होतो.
📌 MPSC Exam Tip:
In the latest UNDP Human Development Index (HDI) across 193 nations, India climbed to the 130th position with an HDI value in the 'Medium Human Development' tier (0.644). Life expectancy stands at ~67.7 years.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
UNDP Human Development Index (HDI) Report Analysis:
1.
Latest Ranking:
•
The United Nations Development Programme (UNDP) assessed 193 countries and territories.
•
India improved its standing, securing the 130th rank (climbing up from the 131st/132nd position in previous evaluations).
2.
Performance Matrix:
•
India's composite HDI value stands at approximately 0.644, placing the country in the 'Medium Human Development' tier.
•
Key Dimensions:
•
Life Expectancy at birth: 67.7 years.
•
Expected Years of Schooling: 12.6 years.
•
Mean Years of Schooling: 6.5 years.
•
GNI per capita (PPP $): $6,951.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (131st): Previous rank.
•
Option 2 (120th): Erroneous rank.
•
Option 3 (130th): Correct updated rank.
•
Option 4 (100th): Highly inflated rank.
In the latest UNDP Human Development Index (HDI) across 193 nations, India climbed to the 130th position with an HDI value in the 'Medium Human Development' tier (0.644). Life expectancy stands at ~67.7 years.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
मानव विकास निर्देशांक (HDI) ची संकल्पना १९९० मध्ये पाकिस्तानी अर्थतज्ज्ञ महबूब उल हक आणि नोबेल विजेते अमर्त्य सेन यांनी विकसित केली. यात आरोग्य (दीर्घायुष्य), शिक्षण (ज्ञान) आणि राहणीमानाचा दर्जा (दरडोई GNI) या ३ आयामांचा समावेश होतो.
