प्रकाशशास्त्राच्या नियमांनुसार, 'अंतर्वक्र भिंगासमोर' (Concave Lens) वस्तू कोणत्याही अंतरावर ठेवली असता, मिळणाऱ्या प्रतिमेचे स्वरूप नेहमी कसे असते?
EN
According to the principles of optics, when an object is placed at any finite distance in front of a 'Concave Lens', what is the consistent nature of the image formed?
✅ योग्य उत्तर पर्याय (२) आहे.
🔹 संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:
•
अंतर्वक्र भिंग (Concave Lens): हे मध्यभागी पातळ आणि कडांना जाड असते. या भिंगावर पडणारे समांतर प्रकाशकिरण अपसारी (Diverging) होतात.
•
अंतर्वक्र भिंगासमोर वस्तू अनंत अंतरापासून ते भिंगाच्या प्रकाशीय केंद्रापर्यंत ($O$) कुठेही ठेवली, तरी तयार होणारी प्रतिमा नेहमी:
१.
आभासी (Virtual) असते (ती पडद्यावर झेलता येत नाही).
२.
सुलट (Erect) असते.
३.
वस्तूच्या आकारापेक्षा लहान (Diminished) असते.
४.
ही प्रतिमा नेहमी भिंगाच्या प्रकाशीय केंद्र ($O$) आणि मुख्य नाभी ($F_1$) यांच्या दरम्यान तयार होते.
🔹 इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: भौतिकशास्त्रात आभासी प्रतिमा नेहमी 'सुलट' असते, आभासी आणि उलट प्रतिमा शक्य नसते.
•
पर्याय ३: वास्तव आणि उलट प्रतिमा ही 'बहिर्वक्र भिंगामुळे' (Convex Lens) मिळते.
•
पर्याय ४: वास्तव प्रतिमा कधीही सुलट नसते (ती नेहमी उलट असते).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
निकटदृष्टिता (Myopia / Near-sightedness): या दृष्टिदोषाचे निवारण करण्यासाठी योग्य नाभीय अंतराच्या अंतर्वक्र भिंगाचा (Concave Lens) चष्मा वापरतात. अंतर्वक्र भिंगाची शक्ती (Power) नेहमी ऋण (Negative) असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Correct Answer: Option (2)
🔹 Conceptual Explanation:
•
A concave lens is thinner at the center and thicker at the edges; it acts as a diverging lens.
•
For all finite positions of an object in front of a concave lens, the refracted rays diverge and appear to meet on the same side as the object.
•
Therefore, the image formed by a concave lens is ALWAYS:
1.
Virtual (cannot be projected on a screen)
2.
Erect (upright)
3.
Diminished (smaller than the object)
4.
Located between the optical center ($O$) and the principal focus ($F_1$).
🔹 Distractor Analysis:
•
Option 1: Virtual images in single-lens systems are fundamentally erect, never inverted.
•
Option 3: Real, inverted, and magnified images are formed exclusively by convex lenses.
•
Option 4: Real images are never erect in simple refraction.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Concave lenses are clinically prescribed to correct Myopia (Short-sightedness) because they diverge light rays before entering the eye, shifting the focal point backward directly onto the retina. The power of a concave lens is always negative ($-D$).