🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2022 MEDIUM

तौलनिक खर्चाच्या सिद्धांतानुसार आंतरराष्ट्रीय व्यापार घडून येतो कारण अ) वेगवेगळ्या देशांना वेगवेगळ्या वस्तूंच्या उत्पादनात वेगवेगळे लाभ असतात. ब) वेगवेगळ्या देशांना समान वस्तूंच्या उत्पादनात वेगवेगळे लाभ असतात. क) वेगवेगळ्या देशांना समान वस्तूंच्या उत्पादनामध्ये समान लाभ असतात. पर्यायी उत्तरे :

EN According to the theory of comparative costs, international trade takes place because: (a) Different countries have different advantages in the production of different commodities. (b) Different countries have different advantages in the production of same commodities. (c) Different countries have same advantages in the production of same commodities. Answer options:
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अ, ब विधाने योग्य आहेत
(a), (b) statements are correct
B
अ विधान योग्य आहे
(a) statement is correct
C
ब विधान योग्य आहे
(b) statement is correct
D
ब, क विधाने योग्य आहेत
(b), (c) statements are correct
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण :

• योग्य उत्तर पर्याय 2 (अ विधान योग्य आहे) आहे.

तौलनिक / तुलनात्मक खर्चाचा सिद्धांत (Theory of Comparative Costs) :

• डेव्हिड रिकार्डो यांनी 1817 मध्ये मांडलेल्या सिद्धांतानुसार, वेगवेगळ्या देशांमध्ये नैसर्गिक साधनसंपत्ती, हवामान, भौगोलिक परिस्थिती आणि तांत्रिक कौशल्ये वेगवेगळी असल्यामुळे वेगवेगळ्या देशांना वेगवेगळ्या वस्तूंच्या उत्पादनात वेगवेगळे तौलनिक लाभ (Comparative Advantages) असतात.
• त्यामुळे प्रत्येक देश अशा वस्तूच्या उत्पादनात विशेषीकरण करतो, ज्यामध्ये त्याला सर्वाधिक तुलनात्मक लाभ किंवा कमीत कमी तुलनात्मक तोटा असतो.
• विधान (अ) तौलनिक लाभाच्या मूलभूत तत्त्वाला अचूकपणे व्यक्त करते.
• समान वस्तूंच्या उत्पादनात समान किंवा भिन्न लाभ असण्यापेक्षा 'विविध देशांना विविध वस्तूंच्या उत्पादनात वेगवेगळे तुलनात्मक लाभ असणे' हे व्यापाराचे मूळ कारण असते.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
• डेव्हिड रिकार्डो यांच्या मते, दोन देशांमधील आंतरराष्ट्रीय व्यापार हा तौलनिक खर्च भिन्नतेमुळे (Comparative Cost Difference) होतो.
• वेगवेगळ्या देशांना वेगवेगळ्या वस्तूंच्या उत्पादनात तुलनात्मक फायदा असल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापार दोन्ही देशांसाठी फायदेशीर ठरतो.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

• The correct answer is Option 2 ((a) statement is correct).

David Ricardo's Theory of Comparative Costs:

• Formulated by David Ricardo in 1817.
• Ricardo demonstrated that trade is driven by differences in comparative costs: different nations possess varying comparative advantages in the production of different commodities due to differences in natural factor endowments, climate, technology, and labour efficiency.
• Even if one country can produce both goods with lower absolute labor hours than another, mutually beneficial trade will still take place if each country specializes in the commodity where its relative comparative advantage is highest (or comparative disadvantage is lowest).
• Statement (a) correctly captures this foundational principle of comparative cost theory.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip
• International trade according to Ricardo occurs because different countries possess different relative advantages in producing different goods.
• Comparative cost difference—not absolute cost difference—is the necessary and sufficient condition for international trade.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अ, ब विधाने योग्य आहेत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) अ विधान योग्य आहे (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय 2 (अ विधान योग्य आहे) आहे.
⚠️ पर्याय (3) ब विधान योग्य आहे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) ब, क विधाने योग्य आहेत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारताचा विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल (BOP)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल घटक चाचणी
quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारताचा विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल (BOP)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारताचा विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल (BOP)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'भारताचा विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल (BOP)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'भारताचा विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल (BOP)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'भारताचा विदेशी व्यापार, व्यापारतोल व व्यवहारतोल (BOP)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →