🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Exam PYQ 2026 MEDIUM

दिलेल्या संयुजा कक्षेतील इलेक्ट्रॉनच्या जोड्यांमधील – उदा. विमुक्त जोडी – विमुक्त जोडी (वि. जो. - वि.जो.); बंधित जोडी - बंधित जोडी (बं. जो. - बं. जो.) व विमुक्त जोडी बंधित जोडी (वि. जो. - बं. जो. ) विद्युतस्थितिक प्रतिकर्षण _________ असे कमी होत जाते.

EN According to VSEPR theory, the electrostatic repulsion between pairs of electrons in a valence shell decreases in which of the following order? (Where: lp = lone pair / unshared pair, bp = bond pair / shared pair)

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

वि. जो. - वि. जो. < वि. जो. - बं. जो. < बं. जो. - बं. जो.

lp - lp < lp - bp < bp - bp

वि. जो. - वि. जो. > वि. जो. - बं. जो. > बं. जो. - बं. जो.

lp - lp > lp - bp > bp - bp

बं. जो. - बं. जो. < वि. जो. - वि. जो. < वि. जो. - बं. जो.

bp - bp < lp - lp < lp - bp

वि. जो. - बं. जो. > बं. जो. - बं. जो. > वि. जो. – वि. जो.

lp - bp > bp - bp > lp - lp

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

उत्तर: पर्याय (२)

स्पष्टीकरण:

१. VSEPR सिद्धांत (Valence Shell Electron Pair Repulsion Theory):

• सिजविक (Sidgwick), पॉवेल (Powell), गिलेस्पी (Gillespie) आणि न्यहॉम (Nyholm) यांनी हा सिद्धांत मांडला.

• या सिद्धांतानुसार संयुजा कक्षेतील इलेक्ट्रॉन जोड्यांमधील विद्युतस्थितिक प्रतिकर्षण (Electrostatic repulsion) खालील क्रमाने कमी होत जाते:

\text{विमुक्त जोडी - विमुक्त जोडी (lp - lp)} > \text{विमुक्त जोडी - बंधित जोडी (lp - bp)} > \text{बंधित जोडी - बंधित जोडी (bp - bp)}

२. प्रतिकर्षणाचे कारण:

• विमुक्त जोडी (Lone pair) ही फक्त एकाच अणुकेंद्रकाद्वारे आकर्षित झालेली असल्याने ती अंतराळात जास्त जागा व्यापते आणि जास्त प्रसरण पावते.

• याउलट, बंधित जोडी (Bond pair) ही दोन अणुकेंद्रकांच्या दरम्यान अडकलेली असल्याने ती मर्यादित जागेत असते आणि कमी प्रतिकर्षण करते.

त्यामुळे योग्य उतरता क्रम: वि. जो. - वि. जो. > वि. जो. - बं. जो. > बं. जो. - बं. जो. (पर्याय २) हा आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

उदा. अमोनिया ($NH_3$) आणि पाणी ($H_2O$) मध्ये बंध कोनात घट: मिथेन ($CH_4$) मधील कोन १०९.५° असतो; $NH_3$ मध्ये १ लोन पेअरमुळे तो १०७° होतो, तर $H_2O$ मध्ये २ लोन पेअर्समधील तीव्र lp-lp प्रतिकर्षणाने बंध कोन १०४.५° पर्यंत कमी होतो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Answer: Option (2)

Explanation:

1. Valence Shell Electron Pair Repulsion (VSEPR) Theory:

• Proposed by Sidgwick & Powell and developed by Gillespie & Nyholm to predict molecular geometry.

• The magnitude of electron pair repulsion decreases in the following definitive sequence:

\text{Lone Pair - Lone Pair (lp - lp)} > \text{Lone Pair - Bond Pair (lp - bp)} > \text{Bond Pair - Bond Pair (bp - bp)}

2. Physical Basis:

• A lone pair is under the nuclear attraction of only one central nucleus, making its electron cloud broader, more diffuse, and localized closer to the central atom, thus exerting greater electrostatic repulsion.

• In contrast, a bond pair is shared between two positive nuclei and held tightly in an internuclear axis, occupying less spatial volume.

Therefore, the decreasing order of repulsion is: lp - lp > lp - bp > bp - bp (Option 2).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

This repulsion hierarchy explains why water ($H_2O$, 2 lone pairs) has a bond angle of 104.5°, smaller than ammonia ($NH_3$, 1 lone pair, 107°) and methane ($CH_4$, 0 lone pairs, 109.5°).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) वि. जो. - वि. जो. < वि. जो. - बं. जो. < बं. जो. - बं. जो. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) वि. जो. - वि. जो. > वि. जो. - बं. जो. > बं. जो. - बं. जो. (अचूक उत्तर): उत्तर:** पर्याय (२)

⚠️ पर्याय (3) बं. जो. - बं. जो. < वि. जो. - वि. जो. < वि. जो. - बं. जो. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) वि. जो. - बं. जो. > बं. जो. - बं. जो. > वि. जो. – वि. जो. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

रसायनशास्त्र: मूलद्रव्ये, अणू रचना व रासायनिक बंध घटक चाचणी

quiz 25 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 25 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वि. जो. - वि. जो. > वि. जो. - बं. जो. > बं. जो. - बं. जो.' हे असून ते 'रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना व सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन