भारतीय संविधानाच्या कोणत्या अनुच्छेदानुसार मंत्री परिषद लोकसभेला उत्तरदायी असते?
EN
According to which Article of the Indian Constitution, is the Council of Ministers responsible to the Lok Sabha ?
योग्य उत्तर अनुच्छेद 75 आहे.
Key Points
•
अनुच्छेद 75 – मंत्र्यांसाठी इतर तरतुदी
•
पंतप्रधानांची नियुक्ती राष्ट्रपतीद्वारे केली जाईल आणि इतर मंत्री पंतप्रधानांच्या सल्ल्यानुसार राष्ट्रपती नियुक्त करतील.
•
मंत्रिमंडळातील पंतप्रधानांसह एकूण मंत्र्यांची संख्या लोकसभेच्या एकूण संख्याबळाच्या 15% पेक्षा जास्त नसावी. ही तरतूद 2003 च्या 91 व्या दुरुस्ती कायद्याद्वारे जोडली गेली.
•
पक्षांतराच्या कारणास्तव अपात्र ठरलेल्या कोणत्याही राजकीय पक्षाशी संबंधित संसदेच्या कोणत्याही सभागृहाचा सदस्य देखील मंत्री म्हणून नियुक्त होण्यास अपात्र ठरेल. ही तरतूद 2003 च्या 91 व्या दुरुस्ती कायद्याद्वारे देखील जोडली गेली.
•
राष्ट्रपतींच्या मर्जीनुसार मंत्री पद धारण करतील.
•
मंत्रिमंडळ लोकसभेला एकत्रितपणे जबाबदार असेल.
•
राष्ट्रपती मंत्र्याला पद आणि गोपनीयतेची शपथ देतील.
•
जो मंत्री सलग सहा महिने कोणत्याही कालावधीसाठी संसदेचा (एकतर सभागृहाचा) सदस्य नसेल, तो मंत्रीपद रद्द करेल.
•
मंत्र्यांचे वेतन आणि भत्ते संसदेद्वारे निश्चित केले जातील.
Important Points
•
मंत्र्यांची जबाबदारी
•
सामूहिक जबाबदारी
•
संसदीय सरकारच्या कार्यपद्धतीचे मूलभूत तत्त्व म्हणजे सामूहिक जबाबदारीचे तत्त्व.
•
अनुच्छेद 75 स्पष्टपणे नमूद करते की मंत्रिपरिषद लोकसभेला एकत्रितपणे जबाबदार आहे .
•
याचा अर्थ सर्व मंत्री लोकसभेला त्यांच्या सर्व वगळण्याची आणि कमिशनची संयुक्त जबाबदारी देतात.
•
ते एक संघ म्हणून काम करतात आणि एकत्र पोहतात किंवा बुडतात.
•
लोकसभेत मंत्रिपरिषदेविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव मंजूर झाल्यावर, राज्यसभेतील मंत्र्यांसह सर्व मंत्र्यांना राजीनामा द्यावा लागतो.
•
सामूहिक जबाबदारीच्या तत्त्वाचा अर्थ असा आहे की मंत्रिमंडळाचे निर्णय सर्व कॅबिनेट मंत्र्यांना (आणि इतर मंत्री) बांधतात, जरी ते कॅबिनेट बैठकीत भिन्न असले तरीही.
•
मंत्रिमंडळाच्या निर्णयांसोबत उभे राहून संसदेत आणि संसदेबाहेर त्यांना पाठिंबा देणे हे प्रत्येक मंत्र्याचे कर्तव्य आहे.
•
मंत्रिमंडळाच्या निर्णयाशी कोणताही मंत्री असहमत असेल आणि त्याचा बचाव करण्यास तयार नसेल तर त्याने राजीनामा द्यावा.
Additional Information
•
वैयक्तिक जबाबदारी
•
अनुच्छेद 75 मध्ये वैयक्तिक जबाबदारीचे तत्व देखील समाविष्ट आहे.
•
त्यात असे म्हटले आहे की अध्यक्षांच्या आनंदादरम्यान मंत्री पद धारण करतात, याचा अर्थ मंत्रिमंडळाला लोकसभेचा विश्वास असेल अशा वेळी राष्ट्रपती एखाद्या मंत्र्याला काढून टाकू शकतात.
•
मात्र, राष्ट्रपती पंतप्रधानांच्या सल्ल्यानेच मंत्र्याला हटवतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer Article 75.
Key Points
•
Article 75–Other Provisions as to Ministers
•
The Prime Minister shall be appointed by the President and the other Ministers shall be appointed by the President on the advice of the Prime Minister.
•
The total number of ministers, including the Prime Minister, in the Council of Ministers, shall not exceed 15% of the total strength of the Lok Sabha. This provision was added by the 91st Amendment Act of 2003.
•
A member of either house of Parliament belonging to any political party who is disqualified on the ground of defection shall also be disqualified to be appointed as a minister. This provision was also added by the 91st Amendment Act of 2003.
•
The ministers shall hold office during the pleasure of the President.
•
The council of ministers shall be collectively responsible to the Lok Sabha.
•
The President shall administer the oaths of office and secrecy to a minister.
•
A minister who is not a member of the Parliament (either house) for any period of six consecutive months shall cease to be a minister.
•
The salaries and allowances of ministers shall be determined by the Parliament.
Important Points
•
RESPONSIBILITY OF MINISTERS
•
Collective Responsibility
•
The fundamental principle underlying the working of the parliamentary system of government is the principle of collective responsibility.
•
Article 75 clearly states that the council of ministers is collectively responsible to the Lok Sabha.
•
This means that all the ministers own joint responsibility to the Lok Sabha for all their acts of omission and commission.
•
They work as a team and swim or sink together.
•
When the Lok Sabha passes a no-confidence motion against the council of ministers, all the ministers have to resign including those ministers who are from the Rajya Sabha.
•
The principle of collective responsibility also means that the Cabinet decisions bind all cabinet ministers (and other ministers) even if they differed in the cabinet meeting.
•
It is the duty of every minister to stand by cabinet decisions and support them both within and outside the Parliament.
•
If any minister disagrees with a cabinet decision and is not prepared to defend it, he must resign.
Additional Information
•
Individual Responsibility
•
Article 75 also contains the principle of individual responsibility.
•
It states that the ministers hold office during the pleasure of the president, which means that the President can remove a minister even at a time when the council of ministers enjoys the confidence of the Lok Sabha.
•
However, the President removes a minister only on the advice of the Prime Minister.