अचूक उत्तर: पर्याय (३) जागतिक तापमानवाढ (ग्लोबल वॉर्मिंग) आणि हवामान बदल
क्योटो प्रोटोकॉल (Kyoto Protocol):
क्योटो प्रोटोकॉल हा जागतिक तापमानवाढ (Global Warming) आणि हवामान बदल रोखण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र हवामान बदल परिषदेच्या (UNFCCC) अंतर्गत स्वीकारण्यात आलेला एक ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय करार आहे.
प्रोटोकॉलचे प्रमुख पैलू:
१.
स्वीकृती व अंमलबजावणी: ११ डिसेंबर १९९७ रोजी जपानमधील क्योटो शहरात स्वीकारला गेला आणि १६ फेब्रुवारी २००५ रोजी रशियाच्या मंजुरीनंतर प्रत्यक्ष लागू झाला.
२.
उद्दिष्ट: औद्योगिकीकरण झालेल्या विकसित देशांनी (Annex-I Countries) मानवनिर्मित ६ प्रमुख हरितगृह वायूंचे (GHGs) उत्सर्जन १९९० च्या पातळीपेक्षा सरासरी ५.२% कमी करणे बंधनकारक होते.
३.
६ प्रमुख हरितगृह वायू:
•
१. कार्बन डायऑक्साइड (CO2)
•
२. मिथेन (CH4)
•
३. नायट्रस ऑक्साइड (N2O)
•
४. हायड्रोफ्लोरोकार्बन्स (HFCs)
•
५. परफ्लोरोकार्बन्स (PFCs)
•
६. सल्फर हेक्साफ्लोराइड (SF6).
४.
लवचिक यंत्रणा (Flexible Mechanisms): या कराराने कार्बन क्रेडिट, क्लीन डेव्हलपमेंट मेकॅनिझम (CDM) आणि आंतरराष्ट्रीय कार्बन ट्रेडिंग सुरू केले.
📌 MPSC परीक्षा टीप: क्योटो प्रोटोकॉलची जागा २०१५ च्या पॅरिस हवामान कराराने (Paris Agreement) घेतली आहे, ज्याचे उद्दिष्ट जागतिक सरासरी तापमान वाढ पूर्व-औद्योगिक काळाच्या तुलनेत २°C च्या आत (शक्यतो १.५°C च्या आत) रोखणे हे आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Global Warming and Climate Change
The Kyoto Protocol is an international environmental treaty operationalizing the UNFCCC by committing industrialized countries and economies in transition to limit and reduce greenhouse gas (GHG) emissions to combat Global Warming and Climate Change.
Key Statutory and Structural Features:
1.
Adoption & Inception: Adopted on 11 December 1997 in Kyoto, Japan, and entered into legal force on 16 February 2005.
2.
Binding Reductions: Mandated that Annex-I industrialized nations reduce their aggregate emissions of 6 primary greenhouse gases by an average of 5.2% below 1990 levels during the first commitment period (2008–2012).
3.
The 6 Regulated Greenhouse Gases:
•
Carbon dioxide ($CO_2$)
•
Methane ($CH_4$)
•
Nitrous oxide ($N_2O$)
•
Hydrofluorocarbons (HFCs)
•
Perfluorocarbons (PFCs)
•
Sulfur hexafluoride ($SF_6$).
4.
Market Mechanisms: Introduced innovative carbon compliance mechanisms: Clean Development Mechanism (CDM), Joint Implementation (JI), and International Emissions Trading (Carbon Credits).
📌 MPSC Exam Tip: The Kyoto Protocol was succeeded by the Paris Climate Agreement (COP21, 2015), which targets holding the increase in global average temperature well below 2°C above pre-industrial levels, with efforts to limit it to 1.5°C.