🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Rajyaseva Mains 2018 MEDIUM

1980 नंतर पंजाबमध्ये असंतोष व तणाव निर्माण झाला कारण. अ) खलिस्तानची मागणी. ब) रावी व बियासच्या पाण्यावरून राजस्थानशी तंटा. क) चंदिगडची पंजाबसाठी मागणी. ड) अकालींना केंद्रात वरच्या जागांची मागणी. पर्यायी उत्तरे:

EN After 1980, discontent and tension arose in Punjab because: a) Demand for Khalistan. b) Dispute with Rajasthan over the waters of Ravi and Beas. c) Demand of Chandigarh for Punjab. d) Demand by Akalis for higher positions at the Centre. Alternative answers:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

अ, ब आणि ड फक्त

a, b and d only

ब, क आणि ड फक्त

b, c and d only

अ, ब आणि क फक्त

a, b and c only

वरील सर्व

All of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

१९८० च्या दशकात पंजाबमधील वाढत्या असंतोषाची आणि राजकीय अस्थिरतेची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे होती:

१. खलिस्तानची मागणी (विधान अ): जर्नेलसिंग भिंद्रनवाले व फुटीरतावादी घटकांनी स्वतंत्र शीख राष्ट्राची ('खलिस्तान') सशस्त्र हिंसक चळवळ उभारली.

२. पाण्याचा तंटा (विधान ब): रावी आणि बियास नद्यांच्या पाण्याच्या वाटपावरून पंजाब, हरियाणा आणि राजस्थान यांच्यात तीव्र वाद निर्माण झाला (सतलज-यमुना लिंक - SYL कालवा वाद).

३. चंदिगडची मागणी (विधान क): पंजाबची स्वतंत्र राजधानी म्हणून चंदिगड संपूर्णपणे पंजाबला सोपवण्यात यावे, ही अकाली दलाची आणि पंजाबची दीर्घकालीन मुख्य मागणी होती.

४. विधान (ड) अयोग्य: अकाली दलाचा संघर्ष केंद्र-राज्य संबंधांची फेररचना, आनंदपूर साहिब ठरावानुसार राज्यांना स्वायत्तता आणि धार्मिक मागण्यांसाठी होता; केंद्रात स्वतःसाठी मंत्रिपदे किंवा उच्च जागा मागण्यासाठी नव्हता.

त्यामुळे अ, ब आणि क ही तीन विधाने तणावाची खरी कारणे आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

पंजाब समस्येच्या मुळाशी १९७३ चा आनंदपूर साहिब ठराव, चंदिगडचे हस्तांतरण, रावी-बियास नदी पाणीवाटप आणि स्वायत्ततेचे मुद्दे होते. १९८४ मध्ये सुवर्णमंदिरात राबवलेले 'ऑपरेशन ब्लू स्टार' आणि १९८५ चा 'राजीव-लोंगोवाल करार' या संदर्भात अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The rise of discontent and severe political unrest in Punjab after 1980 was driven by several core grievances:

1. Demand for Khalistan (Statement a): Militant and secessionist factions led by Jarnail Singh Bhindranwale launched an armed secessionist movement for a separate Sikh state called 'Khalistan'.

2. Water Dispute with Rajasthan & Haryana (Statement b): Deep disputes over the allocation of Ravi and Beas river waters and construction of the Sutlej-Yamuna Link (SYL) Canal.

3. Exclusive Demand of Chandigarh for Punjab (Statement c): The demand that Chandigarh, serving as a joint Union Territory capital for Punjab and Haryana, should be handed over entirely to Punjab.

4. Statement (d) is incorrect: The Akali Dal's agitations were based on state autonomy under the Anandpur Sahib Resolution, federal devolution, and regional/cultural rights, not on seeking higher cabinet positions at the Centre.

Thus, statements a, b, and c are correct causes.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Key events in post-independence Punjab history include the 1973 Anandpur Sahib Resolution, the Dharam Yudh Morcha (1982), Operation Blue Star (June 1984), and the Rajiv-Longowal Accord (Punjab Accord, July 1985).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) अ, ब आणि ड फक्त (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) ब, क आणि ड फक्त (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) अ, ब आणि क फक्त (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.

✗ पर्याय (4) वरील सर्व (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अ, ब आणि क फक्त' हे असून ते 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन