ज्या अर्थव्यवस्थेमध्ये सरकारच्या केंद्रीय नियोजनाचा अभाव असतो आणि सर्व आर्थिक निर्णय (काय उत्पादन करावे, कसे करावे व कोणासाठी करावे) केवळ बाजारपेठेतील मागणी आणि पुरवठ्याच्या किंमत यंत्रणेद्वारे (Price Mechanism) ठरतात, त्या अर्थव्यवस्थेला 'अनियोजित अर्थव्यवस्था' (Unplanned Economy) म्हटले जाते. ती खालीलपैकी कोणती अर्थव्यवस्था आहे?
EN
An economic system that operates without central state planning, where all fundamental economic allocation decisions are coordinated automatically through the price mechanism and market forces of demand and supply, is termed an 'unplanned economy'. Which economy is this?
योग्य उत्तर भांडवलशाही अर्थव्यवस्था (Capitalist Economy) (पर्याय १) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
भांडवलशाही / अनियोजित अर्थव्यवस्था (Unplanned Economy):
•
भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेला 'अनियोजित अर्थव्यवस्था' किंवा 'मुक्त बाजार अर्थव्यवस्था' (Laissez-faire / Free Market Economy) असे म्हणतात, कारण यामध्ये सरकार कोणतीही पंचवार्षिक योजना किंवा केंद्रीय उत्पादन लक्ष्ये ठरवत नाही.
•
अर्थव्यवस्थेतील उत्पादन, गुंतवणूक आणि वितरण हे ॲडम स्मिथ यांच्या 'अदृश्य हात' (Invisible Hand) म्हणजेच किंमत यंत्रणेद्वारे (Price Mechanism) आपोआप नियंत्रित होते.
2.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
समाजवादी व केंद्रित अर्थव्यवस्था: या पूर्णपणे नियोजित असतात (केंद्रीकृत नियोजन आयोग संपूर्ण देशाचे उद्दिष्ट ठरवतो).
•
मिश्र अर्थव्यवस्था: नियोजित आणि बाजारपेठ दोन्हीचे मिश्रण असते (उदा. भारत).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
भांडवलशाही = अनियोजित, मुक्त बाजारपेठ, नफा-प्रेरित, किंमत यंत्रणा.
•
समाजवाद = केंद्रीय नियोजित, सरकारी नियंत्रण, सामाजिक कल्याण-प्रेरित.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Capitalist Economy (Option 1).
Detailed Analysis:
1.
Capitalist / Unplanned Economy:
•
A pure capitalist market economy is characterized as an 'unplanned economy' because it relies on decentralized coordination rather than state-mandated planning targets.
•
Guided by Adam Smith's metaphor of the 'invisible hand', resource allocation and production decisions are steered spontaneously by the free price mechanism governed by consumer sovereignty and profit incentives.
2.
Distractor Analysis:
•
Socialist and Command economies are fundamentally planned by centralized planning bureaus (Gosplan/State Planning Commissions).
•
Mixed economies feature indicative planning combined with regulated market dynamics.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Capitalism = Unplanned / Free Market / Price Mechanism.
•
Socialism = Centrally Planned / Command Economy.