परिसंस्था ही निसर्गाचा स्वयं नियामक व स्वयं शाश्वत संरचनात्मक व कार्यात्मक संच आहे. जेथे जैविक व अजैविक घटक एकमेकांमध्ये गुंतलेले असतात ज्यामध्ये खालील क्रिया घडतात : अ) उत्पादकता ब) कुजणे क) पोषण चक्र ड) उर्जा प्रवाह वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ?
EN
An ecosystem is a self-regulating and self-sustaining structural and functional set of nature. Where biotic and abiotic factors interact in which the following activities take place :a) Productivity b) Decomposition) Nutrient cycle d) Energy flow Which of the following statement(s) is/are correct?
उत्तर: पर्याय (३)
स्पष्टीकरण:
१.
परिसंस्था (Ecosystem): ही जैविक (Biotic) आणि अजैविक (Abiotic) घटकांमधील परस्परसंवादाने तयार झालेली निसर्गाची मूलभूत, स्वयंचलित आणि शाश्वत कार्यात्मक प्रणाली आहे.
२.
परिसंस्थेचे चार मुख्य कार्यात्मक घटक (Functional Attributes):
•
(अ) उत्पादकता (Productivity): उत्पादकांद्वारे (हिरव्या वनस्पती) प्रकाशसंश्लेषणातून सेंद्रिय पदार्थांची व जैववस्तुमानाची निर्मिती.
•
(ब) कुजणे / विघटन (Decomposition): विघटकांद्वारे (बुरशी व जिवाणू) मृत सेंद्रिय पदार्थांचे साध्या अजैविक घटकांमध्ये रूपांतर.
•
(क) पोषण चक्र (Nutrient Cycling): कार्बन, नायट्रोजन, फॉस्फरस इत्यादी मूलद्रव्यांचे जैविक व अजैविक पर्यावरणातील चक्रीय वहन (Biogeochemical cycles).
•
(ड) ऊर्जा प्रवाह (Energy Flow): सूर्यापासून उत्पादक आणि विविध पोषण पातळ्यांमधील (ट्रॉफिक लेव्हल्स) एकेरी दिशेने होणारा ऊर्जेचा प्रवाह.
त्यामुळे चारही विधाने (अ, ब, क आणि ड) बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
'Ecosystem' ही संज्ञा ए. जी. टॅन्सले (A. G. Tansley) यांनी १९३५ मध्ये मांडली. परिसंस्थेत ऊर्जा प्रवाह नेहमी 'एकेरी' (Unidirectional) असतो, तर पोषणद्रव्यांचे वहन 'चक्रीय' (Cyclic) असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Answer: Option (3)
Explanation:
1.
Ecosystem Concept: Formulated by A. G. Tansley in 1935, an ecosystem is a self-regulating and self-sustaining structural and functional unit of nature where biotic communities and abiotic environment interact.
2.
Four Core Functional Aspects of an Ecosystem:
•
(a) Productivity: Rate of biomass generation by autotrophic primary producers via photosynthesis.
•
(b) Decomposition: Breakdown of complex organic matter into inorganic nutrients by decomposers (bacteria and fungi).
•
(c) Nutrient Cycling: The biogeochemical recycling of essential mineral elements (N, P, C, H2O) between organisms and the environment.
•
(d) Energy Flow: The unidirectional flow of solar energy through food chains across successive trophic levels obeying the 10% law of Lindeman.
Therefore, all four attributes (a), (b), (c), and (d) are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember the fundamental ecological distinction: Energy flows unidirectionally through an ecosystem (does not cycle), whereas mineral nutrients cycle continuously.