_________ ह्या पदार्थाचा प्रतिरोधकता निर्णायक (critical) तापमानाच्या खाली शून्य होते.
EN
_________ are materials whose resistivities become zero below a critical temperature.
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (3) अतिवाहक (Super conductors)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
अतिवाहकता (Superconductivity) संकल्पना:
•
सामान्य धातू वाहकांमध्ये तापमान कमी केल्यास विद्युत रोध हळूहळू कमी होतो; परंतु काही विशिष्ट पदार्थांमध्ये एका विवक्षित तापमानाला (ज्याला 'निर्णायक तापमान' किंवा Critical Temperature - $T_c$ म्हणतात) खाली थंड केल्यास पदार्थाची विद्युत रोधकता अचानक एकाएकी शून्यावर येते, अशा पदार्थांना 'अतिवाहक' (Superconductors) म्हणतात.
•
अतिवाहकाचे प्रमुख गुणधर्म:
1.
शून्य विद्युत रोध (Zero Electrical Resistance): अतिवाहक लूपमधून विद्युत प्रवाह सुरू केल्यास कोणतीही ऊर्जा खर्च न होता तो अखंडपणे वर्षानुवर्षे वाहत राहू शकतो.
2.
मायसनर प्रभाव (Meissner Effect): अतिवाहक स्थितीत येताच पदार्थ स्वतःच्या आतील संपूर्ण चुंबकीय क्षेत्र बाहेर फेकून देतो (Perfect Diamagnetism, चुंबकीय संवेदनशीलता $\chi = -1$).
•
शोध आणि इतिहास:
•
डच भौतिकशास्त्रज्ञ हेके कामेरलिंघ ओन्स (Heike Kamerlingh Onnes) यांनी 1911 मध्ये सर्वप्रथम पारा (Mercury - Hg) या धातूला $4.2\text{ K}$ ($-268.95^\circ\text{C}$) तापमानाला थंड करून अतिवाहकतेचा शोध लावला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
अतिवाहकतेचा शोध: एच. कामेरलिंघ ओन्स (1911) - 1913 चे नोबेल पारितोषिक.
•
पारेचे क्रांतिक तापमान: $4.2\text{ K}$.
•
मायसनर प्रभाव (Meissner Effect): अतिवाहकाद्वारे चुंबकीय क्षेत्राचे पूर्ण उत्सर्जन (Expulsion of magnetic flux).
•
अतिवाहकांचे उपयोग: MRI मशिन्स, मॅगलेव्ह ट्रेन्स (चुंबकीय तरंगणाऱ्या ट्रेन्स), आणि लार्ज हॅड्रॉन कोलाइडर (LHC).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Super conductors
Detailed Explanation:
•
Phenomenon of Superconductivity:
•
While conventional metallic conductors display a gradual decrease in electrical resistivity upon lowering temperature, certain materials undergo an abrupt, discontinuous phase transition at a specific low threshold called the Critical Temperature ($T_c$), below which their electrical resistivity drops strictly and precisely to zero. Such materials are termed Superconductors.
•
Pivotal Characteristics of Superconductors:
1.
Zero DC Electrical Resistance: Electrical currents induced in a closed superconducting loop circulate indefinitely without dissipation or voltage decay.
2.
Meissner Effect: Below the critical transition temperature, a superconductor completely expels interior magnetic flux lines, manifesting perfect diamagnetism with magnetic susceptibility $\chi = -1$.
•
Historical Milestone:
•
Discovered in 1911 by Dutch physicist Heike Kamerlingh Onnes at Leiden University, who observed that the electrical resistance of solid Mercury (Hg) vanished abruptly at $4.2\text{ K}$.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Discoverer of Superconductivity: Heike Kamerlingh Onnes (1911, Nobel Prize in Physics 1913).
•
Critical Temperature of Mercury ($Hg$): $4.2\text{ K}$.
•
BCS Theory: Microscopic quantum theory of superconductivity explaining Cooper pairs (Bardeen, Cooper, Schrieffer, 1957).
•
Advanced Applications: Magnetic Resonance Imaging (MRI), Maglev bullet trains, and Particle Accelerators.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) वाहक (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) रोधक (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) अतिवाहक (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: पर्याय (3) अतिवाहक (Super conductors)**
✗ पर्याय (4) यापैकी नाही (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अतिवाहक' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.