🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन Combine Group B Pre 2026 MEDIUM

सरकारी बँक या नात्याने भारतीय रिझर्व बँक विविध कामे पार पाडते. खालीलपैकी कोणत्या कामाचा त्यान समावेश होत नाही ?

EN As a government bank, the Reserve Bank of India performs various functions. Which of the following work is not included in it?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

चलनधोरण अंमलबजावणी

Monetary Policy Implementation

बँकींग क्षेत्र नियमन

Banking Sector Regulation

शेअर बाजार नियमन

Stock market regulation

अर्थविषयक बाबीवर शासनास सल्ला देणे

Advising the government on financial matters

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय ३ म्हणजेच शेअर बाजार नियमन आहे.

१. शेअर बाजार नियमन:

• भारतातील भांडवल बाजार आणि शेअर बाजाराचे (Stock Exchanges/Securities Market) नियमन करण्याचे वैधानिक अधिकार 'सेबी' (SEBI - Securities and Exchange Board of India) कडे आहेत, आरबीआयकडे नाहीत. सेबीची स्थापना १९८८ मध्ये झाली व १९९२ च्या कायद्यान्वये तिला वैधानिक दर्जा मिळाला.

२. सरकारची बँक म्हणून रिझर्व्ह बँकेची कार्ये:

• चलनधोरण अंमलबजावणी: देशातील भाववाढ नियंत्रण व आर्थिक वृद्धीसाठी मौद्रिक धोरण आखणे व राबवणे.

• बँकिंग क्षेत्र नियमन: बँकिंग विनियमन कायदा, १९४९ अन्वये व्यापारी बँकांना परवाने देणे, तपासणी करणे व नियमन करणे.

• शासनास सल्ला देणे: केंद्र व राज्य सरकारांना वित्तीय, आर्थिक व कर्जविषयक बाबींवर सल्ला देणे तसेच सरकारी कर्जव्यवहारांचे व्यवस्थापन करणे.

अतः 'शेअर बाजार नियमन' हे आरबीआयचे कार्य नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• भांडवल / शेअर बाजार नियामक = SEBI (मुख्यालय: मुंबई)

• विमा क्षेत्र नियामक = IRDAI (मुख्यालय: हैदराबाद)

• निवृत्तिवेतन नियामक = PFRDA (मुख्यालय: नवी दिल्ली)

• बँकिंग व चलन नियामक = RBI (मुख्यालय: मुंबई).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

The correct option is 3, i.e., Stock market regulation (शेअर बाजार नियमन).

1. Stock Market Regulation:

• The regulation and supervision of the securities market and stock exchanges in India falls strictly under the statutory jurisdiction of the Securities and Exchange Board of India (SEBI), established under the SEBI Act, 1992, and NOT the Reserve Bank of India.

2. Core Central Banking Functions of RBI:

• Monetary Policy Implementation: Formulating and executing monetary policy under the RBI Act, 1934 to ensure price stability while supporting growth.

• Banking Sector Regulation: Licensing, supervising, and regulating commercial and cooperative banks under the Banking Regulation Act, 1949.

• Banker and Financial Advisor to the Government: Managing public debt and advising central/state governments on fiscal and macroeconomic matters.

Therefore, stock market regulation is NOT an RBI function.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Regulator mapping:

• Banking & Money Market $\rightarrow$ RBI

• Capital/Securities Market $\rightarrow$ SEBI

• Insurance $\rightarrow$ IRDAI

• Pensions $\rightarrow$ PFRDA.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) चलनधोरण अंमलबजावणी (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) बँकींग क्षेत्र नियमन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) शेअर बाजार नियमन (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय ३ म्हणजेच **शेअर बाजार नियमन** आहे.

✗ पर्याय (4) अर्थविषयक बाबीवर शासनास सल्ला देणे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'शेअर बाजार नियमन' हे असून ते 'भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): पतधोरण व नियंत्रण साधने' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

सरकारी बँक या नात्याने भारतीय रिझर्व बँक विविध कामे पार पाडते. खालीलपैकी कोणत्या कामाचा त्यान समावेश होत नाही ?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन