योग्य उत्तर पर्याय (१) आर्थिक वाढीचे ध्येय डोळ्यासमोर ठेवून किंमत स्थिरता राखणे (Price Stability) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया कायदा, १९३४ च्या दुरुस्त प्रास्ताविकेनुसार:
"भारतात नोटांचे निर्गमन नियंत्रित करणे, वित्तीय स्थैर्य राखण्यासाठी गंगाजळी बाळगणे आणि देशाच्या हितासाठी चलन व पतप्रणाली चालवणे आणि मुख्यत्वे आर्थिक वाढीचे उद्दिष्ट डोळ्यासमोर ठेवून किंमत स्थिरता राखणे हे पतधोरणाचे प्राथमिक उद्दिष्ट आहे."
•
२०१६ मध्ये स्वीकारलेल्या लवचिक चलनवाढ लक्ष्यीकरण (Flexible Inflation Targeting - FIT) आराखड्यानुसार ग्राहक किंमत निर्देशांकावर (CPI) आधारित महागाई दर ४% (+/- २%) ठेवण्याचे वैधानिक उद्दिष्ट RBI ला देण्यात आले आहे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) अचूक: किंमत स्थैर्यासह शाश्वत आर्थिक वाढ हेच पतधोरणाचे मध्यवर्ती उद्दिष्ट आहे.
•
पर्याय (२) चुकीचा: शून्य टक्के महागाई अर्थव्यवस्थेत मंदी व बेरोजगारी निर्माण करते; २% ते ४% सौम्य महागाई वाढीसाठी आवश्यक मानली जाते.
•
पर्याय (३) व (४) चुकीचे: थेट रोजगार निर्मिती आणि पायाभूत खर्च हे राजकोषीय धोरणाचे (Fiscal Policy / सरकारच्या) कार्य असते, पतधोरणाचे नाही.
अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हच्या उद्दिष्टांमध्ये 'किंमत स्थिरता आणि कमाल रोजगार' (Dual Mandate) हे उद्दिष्ट असते, तर भारताच्या RBI चे प्राथमिक वैधानिक उद्दिष्ट 'किंमत स्थिरता राखणे, आर्थिक वाढ लक्षात घेऊन' हे आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) Maintaining price stability while keeping in mind the objective of growth.
Detailed Analysis:
•
The amended Preamble to the Reserve Bank of India Act, 1934 explicitly codifies the primary objective of monetary policy: "to maintain price stability while keeping in mind the objective of growth".
•
Under the statutory Flexible Inflation Targeting (FIT) framework institutionalised in 2016, the RBI's Monetary Policy Committee (MPC) is tasked with maintaining headline Consumer Price Index (CPI-Combined) inflation at 4% with an allowable tolerance band of +/- 2% (2% to 6%).
Distractor Analysis:
•
Option (1) is correct: Price stability accompanied by sustainable economic expansion is the statutory monetary mandate.
•
Option (2) is incorrect: Zero inflation or deflation is contractionary and harms economic output; mild inflation (creeping inflation) is healthy for investment.
•
Option (3) and (4) are incorrect: Direct employment programmes and infrastructure provisioning fall under fiscal policy managed by the sovereign government.
While the US Federal Reserve operates under a dual statutory mandate (maximum employment and price stability), the RBI's mandate formally prioritizes price stability as a precondition for sustainable economic growth.
