योग्य उत्तर: पर्याय (4) (b) आणि (e)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
जलचर अधिवासातील (Aquatic Habitats - नद्या, सरोवरे, समुद्र) जैवविविधतेच्या ऱ्हासाची प्रमुख कारणे:
•
(b) प्रदूषणामुळे अधिवासाचे नुकसान (Habitat loss due to pollution): औद्योगिकीकरणामुळे रसायने, सांडपाणी, प्लास्टिक, कृषी रसायने (खते व कीटकनाशके) आणि खनिज तेलाची गळती (Oil spills) थेट जलस्त्रोतांमध्ये मिसळतात. यामुळे सुपोषण, ऑक्सिजनची कमतरता आणि पाण्याचा सामू (pH) बदलून जलचर परिसंस्थांचा विनाश होतो.
•
(e) प्रजातींचे अत्याधिक शोषण (Excessive exploitation / Overfishing): अत्याधुनिक ट्रॉलर्स, पर्स-सीन जाळी आणि बेसुमार मासेमारीमुळे (Overexploitation) माशांच्या अनेक प्रजाती नामशेष होण्याच्या मार्गावर पोहोचल्या आहेत.
•
इतर विधाने का लागू होत नाहीत:
•
(a) जमिनीच्या वापरातील बदल (Land use change): हे प्रामुख्याने भूचर (Terrestrial) परिसंस्थेतील (जंगले तोडून शेती किंवा इमारती बांधणे) जैवविविधता ऱ्हासाचे प्रमुख कारण आहे; जलचर अधिवासासाठी नाही.
•
(c) परभक्षण (Predation): ही नैसर्गिक अन्नसाखळीतील एक आवश्यक जैविक आंतरक्रिया आहे, ज्यामुळे परिसंस्थेचे संतुलन राखले जाते.
जैवविविधता ऱ्हासाची चार मुख्य कारणे ('The Evil Quartet'):
1.
अधिवासाचे नुकसान व विखंडन (Habitat loss and fragmentation) - सर्वात प्रमुख कारण.
2.
प्रजातींचे अतिशोषण (Over-exploitation).
3.
परकीय आक्रमक प्रजातींचा शिरकाव (Alien species invasion - उदा. जलपर्णी / Eichhornia).
4.
सह-नामशेषता (Co-extinctions).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) (b) and (e)
Detailed Explanation:
•
Threats to Aquatic Biodiversity (Marine & Freshwater):
•
Statement (b) is a primary factor (Pollution): Industrial effluents, untreated municipal sewage, heavy metals, microplastics, agricultural runoff, and catastrophic marine oil spills contaminate aquatic ecosystems, causing severe habitat degradation, eutrophication, and hypoxic dead zones.
•
Statement (e) is a primary factor (Overexploitation): Mechanized deep-sea trawling, purse-seine netting, and unsustainably high commercial harvest rates have depleted marine stocks, bycatch, and megafauna globally.
•
Why Others are Excluded:
•
(a) Land-use change: Represents the foremost driver for terrestrial habitat destruction (deforestation, urbanization), not primarily for water bodies.
•
(c) Predation: A fundamental natural ecological interaction regulating trophic balance and population equilibrium, not an anthropogenic driver of extinction.
Edward O. Wilson's "Evil Quartet" of Biodiversity Loss:
1.
Habitat loss and fragmentation (single most important cause).
2.
Over-exploitation.
3.
Alien species invasions (e.g., Water Hyacinth /*Eichhornia crassipes* / "Terror of Bengal").
4.
Co-extinctions (extinction of host leading to parasite extinction).
