सध्या, भारतीय राजकीय पक्षांची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालील प्रमाणे : अ) बहुपक्ष पद्धती ब) प्रादेशिक पक्षांचे वर्चस्व क) प्रभावी विरोधी पक्षाचा अभाव ड) व्यक्ति माहात्म्य योग्य पर्याय :
EN
At present, major features of Indian political parties are as follows:
a) Multi-party system
b) Dominance of regional parties
c) Lack of effective opposition
d) Personality cult
Correct option:
अचूक उत्तर: पर्याय (२) अ, क आणि ड
स्पष्टीकरण:
भारतीय राजकीय पक्षांची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
•
(अ) बहुपक्ष पद्धती (Multi-party system): भारतात शेकडो राजकीय पक्ष अस्तित्वात असून जगातील सर्वात मोठी बहुपक्ष पद्धती भारतात कार्यरत आहे.
•
(क) प्रभावी विरोधी पक्षाचा अभाव (Lack of effective opposition): संसदेत किंवा विधीमंडळात बहुतांश वेळा विरोधी पक्ष विखुरलेला असतो आणि लोकसभेत अधिकृत विरोधी पक्षनेतेपदासाठी आवश्यक १०% जागा मिळवणारा पक्ष नसणे ही भारतीय पक्षपद्धतीची जुनी मर्यादा आहे.
•
(ड) व्यक्तिमाहात्म्य (Personality cult): भारतीय राजकारणात विचारसरणीपेक्षा नेत्याच्या व्यक्तिगत प्रतिमेला (उदा. नेहरू, इंदिरा गांधी, मोदी, वाजपेयी, ममता, पवार, जयललिता) अनन्यसाधारण महत्त्व दिले जाते.
•
(ब) प्रादेशिक पक्षांचे वर्चस्व का नाही?
•
२०१४ आणि २०१९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांनंतर केंद्रात एकाच राष्ट्रीय पक्षाचे (भाजप) पूर्ण बहुमत प्रस्थापित झाल्याने राष्ट्रीय राजकारणात प्रादेशिक पक्षांचे पूर्वीसारखे वर्चस्व (Coalition dominance) राहिलेले नाही.
•
आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार अचूक उत्तर पर्याय (२) अ, क आणि ड आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: भारतीय पक्ष पद्धतीची प्रमुख वैशिष्ट्ये: बहुपक्ष पद्धती, स्पष्ट विचारसरणीचा अभाव, व्यक्तिपूजेला (Personality cult) प्राधान्य आणि विखुरलेला/कमकुवत विरोधी पक्ष.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) a, c and d
Explanation:
Core structural features of the Indian party system:
•
(a) Multi-party system: India possesses a vibrant multi-party framework featuring national, state, and registered unrecognised parties.
•
(c) Lack of effective opposition: The political opposition in Parliament has historically suffered from acute fragmentation, often failing to reach the statutory 10% threshold required for formal Leader of the Opposition status.
•
(d) Personality cult: Electoral mobilization frequently revolves around supreme charismatic leaders rather than party ideology or cadre organization.
•
Why (b) is excluded:
•
With single-party majority national governments returning to power in 2014 and 2019, the 1989–2014 era of regional party dominance at the Union level waned significantly.
•
As per the official MPSC answer key, Option (2) a, c and d was accepted.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Salient characteristics of India's party system: Multi-party structure, personality cult, lack of ideological polarization, and weak/fragmented opposition.