भूगर्भीय कालखंडातील क्रिटेशियस युगाच्या शेवटी (सुमारे ६ ते ६.५ कोटी वर्षांपूर्वी) महाराष्ट्र पठाराची (दख्खन ट्रॅप / देश) निर्मिती खालीलपैकी कोणत्या भूवैज्ञानिक प्रक्रियेतून झाली आहे?
EN
At the end of the Cretaceous geological period (approx. 60 to 65 million years ago), the Maharashtra Plateau (Deccan Trap / Desh) was primarily formed through which geological process?
योग्य उत्तर पर्याय 2 (ज्वालामुखीच्या शांत भेगीय उद्रेकामुळे) आहे.
सविस्तर भूवैज्ञानिक विश्लेषण:
•
महाराष्ट्र पठार (दख्खन ट्रॅप): सुमारे ६ ते ६.५ कोटी वर्षांपूर्वी क्रिटेशियस कालखंडात भूकवचाला पडलेल्या लांबच लांब भेगांमधून (Fissures) अतिशय पातळ, अल्कधर्मी (Basic/Basaltic) लाव्हा भूपृष्ठावर हळूहळू पसरला.
•
या प्रक्रियेला 'शांत भेगीय उद्रेक' (Quiet Fissure Eruption) म्हणतात. लाव्हाचे असे २९ पेक्षा जास्त थर एकावर एक साचून थंड झाले.
•
या थरांच्या रचनेमुळे पायऱ्या-पायऱ्यांसारखी भूरचना तयार झाली, म्हणून याला स्वीडिश भाषेत 'ट्रॅप' (Trap = पायऱ्या) म्हणजेच 'डेक्कन ट्रॅप' (Deccan Trap) म्हटले जाते.
•
हे खडक बेसाल्ट (Basalt) या अति-कठीण अग्निजन्य खडकाने बनलेले आहेत.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
नद्यांचा गाळ: यामुळे गंगेचे मैदान व किनारपट्टीचे गाळाचे मैदान बनते (पठार नाही).
•
भूकंप: यामुळे भूकवचात विभंग किंवा तडे जातात, लाव्हाचे पठार बनत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्र पठाराचा सुमारे ९०% पेक्षा जास्त भूभाग बेसाल्ट खडकाने व्यापलेला आहे. केवळ पूर्व विदर्भ (गोंदिया, गडचिरोली - आर्कियन व धारवाड खडक) आणि दक्षिण कोकण (सिंधुदुर्ग - जांभा खडक) हे बेसाल्टच्या बाहेरील भाग आहेत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Fissure volcanic eruptions of basic lava).
Detailed Geological Evolution Analysis:
•
Maharashtra Plateau (Deccan Traps): Formed approximately 60 to 65 million years ago at the close of the Cretaceous period when extensive fissures opened in the Earth's crust, pouring out successive flows of highly fluid basic basaltic lava.
•
This quiet lava effusion built up layered volcanic deposits over 29 successive flows, cooling into step-like landscape terraces named 'Traps' (from the Swedish word 'trappa' meaning stairs).
•
The underlying bedrock across the plateau is hard, dense Basalt.
Distractor Analysis:
•
Alluvial deposition: Forms plains like Indo-Gangetic or Konkan floodplains, not elevated basaltic plateaus.
•
Earthquakes: Create fault scarps or tectonic rifts, not flood basalt plateaus.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Basalt rock covers more than 90% of Maharashtra's geographic area. Only eastern Vidarbha (Gondia, Gadchiroli - Archaean/Dharwar systems) and south Konkan (Sindhudurg - Laterite) lie outside the basalt regime.