काश्मीर संस्थानाच्या विलिनीकरणाच्या वेळी ________ हे संस्थानाचे पंतप्रधान होते.
EN
At the time of the accession of the princely state of Kashmir, ________ was the Prime Minister of the state.
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (२) न्या. मेहरचंद महाजन
काश्मीर संस्थानाच्या विलीनीकरणाच्या वेळचे पंतप्रधान:
•
ऑगस्ट १९४७ मध्ये जम्मू आणि काश्मीरचे महाराजा हरी सिंग यांनी भारत किंवा पाकिस्तान या दोघांपैकी कोणातही विलीन न होता स्वतंत्र राहण्याचा निर्णय घेतला होता.
•
ऑक्टोबर १९४७ मध्ये पाकिस्तानने टोळीवाल्यांच्या (कबायली) व लष्कराच्या मदतीने काश्मीरवर भीषण आक्रमण केले.
•
या आणीबाणीच्या आणि विलीनीकरणाच्या वेळी काश्मीर संस्थानाचे पंतप्रधान न्यायमूर्ती मेहरचंद महाजन (Justice Mehr Chand Mahajan) हे होते (त्यांनी ऑक्टोबर १९४७ ते मार्च १९४८ पर्यंत काश्मीरचे पंतप्रधानपद भूषवले).
•
न्या. महाजन यांनी नवी दिल्लीत धाव घेऊन पंतप्रधान नेहरू आणि गृहमंत्री सरदार पटेल यांच्याशी तातडीने वाटाघाटी केल्या आणि २६ ऑक्टोबर १९४७ रोजी महाराजा हरी सिंग यांनी 'सामिलीकरण करारावर' (Instrument of Accession) स्वाक्षरी केली.
•
न्या. मेहरचंद महाजन हे पुढे १९५४ मध्ये भारताचे तिसरे सरन्यायाधीश (Chief Justice of India) बनले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
काश्मीरचे राजे: महाराजा हरी सिंग.
•
विलीनीकरण स्वाक्षरी: २६ ऑक्टोबर १९४७.
•
तत्कालीन पंतप्रधान (काश्मीर): न्या. मेहरचंद महाजन (पुढे भारताचे सरन्यायाधीश झाले).
•
काश्मीर संस्थानाचे प्रमुख प्रशासक/पुढील नेते: शेख अब्दुल्ला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Justice Mehr Chand Mahajan
Prime Minister of Kashmir during the Instrument of Accession (October 1947):
•
When Pakistani tribal raiders (*lashkars*) and regular forces invaded Jammu & Kashmir in October 1947, Maharaja Hari Singh turned to India for urgent military intervention.
•
At this historic juncture, the Prime Minister of Jammu & Kashmir was Justice Mehr Chand Mahajan (appointed in October 1947).
•
Justice Mahajan flew to New Delhi and conducted urgent negotiations with Prime Minister Jawaharlal Nehru and Home Minister Sardar Vallabhbhai Patel.
•
Following the Maharaja's execution of the Instrument of Accession on 26 October 1947, Indian airborne troops landed in Srinagar on 27 October to defend Kashmir.
•
Justice Mehr Chand Mahajan later served with distinction as the 3rd Chief Justice of India in 1954.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Ruler: Maharaja Hari Singh.
•
Prime Minister of J&K: Justice Mehr Chand Mahajan (later CJI).
•
Date of Accession: 26 October 1947 (Indian forces landed on 27 October).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) पंडित रामचंद्र काक (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) न्या. मेहरचंद महाजन (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: पर्याय (२) न्या. मेहरचंद महाजन**
⚠️ पर्याय (3) मेजर जनरल जनक सिंग (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) लॉर्ड इस्मे (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'न्या. मेहरचंद महाजन' हे असून ते 'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'स्वातंत्र्योत्तर भारत: संस्थानांचे विलीनीकरण व राष्ट्र उभारणी' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.