मुंबई मध्ये खालीलपैकी कोणत्या दोन ठिकाणी ब्रिटीशांच्या काळात मीठाच्या पेठा होत्या ?
EN
At which two of the following places were there salt depots/salt pans in Bombay during the British period?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (२) भेंडी बाजार व वडाळा
सविस्तर विश्लेषण:
•
ब्रिटिश काळात मुंबई हे मीठ उत्पादन आणि मीठ व्यापाराचे पश्चिमेकडील एक अत्यंत प्रमुख केंद्र होते.
•
मिठाच्या पेठा व आगर:
१.
वडाळा (Wadala): मुंबईतील सर्वात मोठे मिठाचे आगर (Salt Pans) वडाळा, शीव (Sion) आणि चेंबूर परिसरात होते. वडाळ्याची मिठागरे संपूर्ण पश्चिम भारतात प्रसिद्ध होती.
२.
भेंडी बाजार (Bhendi Bazaar): हे जुन्या मुंबईतील मुख्य घाऊक व्यापारी केंद्र होते, जिथे मिठाच्या मोठ्या पेठा (व्यापारी गुदाने व बाजारपेठ) कार्यरत होत्या. उत्पादित झालेले मीठ भेंडी बाजारातील पेठांमधून शहरात व देशांतर्गत प्रदेशात विक्रीसाठी पाठवले जात असे.
•
वडाळा सत्याग्रह (१९३०): महात्मा गांधींच्या सविनय कायदेभंग चळवळीदरम्यान महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा 'मीठ सत्याग्रह' वडाळा येथील याच मिठागरांवर सेनापती बापट, कमलदेवी चट्टोपाध्याय आणि अवंतिकाबाई गोखले यांच्या नेतृत्वाखाली झाला होता.
---
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
मीठ कर (Salt Tax): ब्रिटिशांनी १८८२ च्या सॉल्ट ॲक्टद्वारे मिठावर जाचक कर लादला होता, ज्याविरोधात पुढे १९३० ची दांडी यात्रा आणि वडाळा सत्याग्रह झाले.
•
वडाळा मिठागरे: आजही वडाळा परिसरात मिठागरांच्या जमिनी ऐतिहासिक वारसा दर्शवितात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Bhendi Bazaar and Wadala
Detailed Analysis:
•
During the British colonial era, Bombay was an indispensable hub for both marine salt production and inter-regional salt wholesale commerce.
•
Salt Centers:
1.
Wadala: Hosted the largest and most extensive salt manufacturing pans (Mithagars) on the eastern waterfront of Bombay island (extending from Sewri and Wadala towards Sion and Chembur).
2.
Bhendi Bazaar: Served as the prime wholesale commercial mart (*petha*) in inner South Bombay where bulk salt brought from coastal pans was warehoused and auctioned to upcountry merchants.
•
Wadala Salt Satyagraha (1930): During the Civil Disobedience Movement, Wadala was the nerve-center of Maharashtra's historic Salt Satyagraha in May–June 1930, led by Senapati Bapat, Kamaladevi Chattopadhyay, and Avantikabai Gokhale.
---
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Salt Act of 1882: Imposed a government monopoly on salt manufacture and levied an oppressive excise duty that ignited widespread national resistance.
•
Historic Raid on Wadala Salt Pans: Thousands of freedom fighters stormed the Wadala salt pans facing brutal colonial police lathi-charges in 1930.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) छ. शिवाजी महाराज टर्मिनस व वडाळा (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) भेंडी बाजार व वडाळा (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: पर्याय (२) भेंडी बाजार व वडाळा**
⚠️ पर्याय (3) चर्नी रोड व वडाळा (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) पनवेल व वडाळा (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
युरोपियनांचे भारतात आगमन
१४५३ मध्ये ऑटोमन तुर्कांनी कॉन्स्टँटिनोपल (इस्तंबूल) जिंकल्यामुळे युरोपातील पूर्वेकडे जाणाऱ्या खुशकीच्या व्यापारी मार्गावर तुर्कांचे नियंत्रण आले. परिणामी युरोपियन दर्यावर्दींनी भारताकडे येणाऱ्या नवीन सागरी मार्गांचा शोध सुरू केला.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | १४९८ मध्ये पोर्तुगीज खलाशी 'वास्को-द-गामा' आफ्रिकेला वळसा घालून कालिकत (केरळ) बंदरात पोहोचला. कालिकतचा राजा 'झामोरीन'ने त्याचे स्वागत केले. |
| 2 | भारतात येणारा पहिला युरोपियन पोर्तुगीज होते (१४९८) आणि भारतातून सर्वात शेवटी जाणारेही पोर्तुगीजच होते (१९६१ - गोवा मुक्ती). |
| 3 | फ्रान्सिस्को-द-अल्मेडा हा पहिला पोर्तुगीज गव्हर्नर होता. त्याने 'निळे पाणी धोरण' (Blue Water Policy) राबवले. |
| 4 | अल्फांसो-द-अल्बुकर्क याने १५१० मध्ये विजापूरच्या आदिलशहाकडून 'गोवा' जिंकून घेतले. त्याला भारतातील पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक मानले जाते. |
| 5 | ३१ डिसेंबर १६०० रोजी इंग्लंडची राणी एलिझाबेथ पहिली हिने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला पूर्वेकडील देशांशी व्यापाराची सनद दिली. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'भेंडी बाजार व वडाळा' हे असून ते 'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.