भारतीय अर्थव्यवस्थेतील कृषी क्षेत्राच्या भूमिकेसंबंधी खाली काही विधाने देण्यात आली आहेत. यातील योग्य विधान/ विधानांची निवड करा. (a) 1972-1973 मध्ये भारताच्या काम करणाऱ्या एकूण लोकसंख्येपैकी 73.9% लोक शेती आणि शेतीशी संबंधित व्यवसायामध्ये गुंतलेले होते. हे प्रमाण कमी होवून 1993 94 मध्ये 64.8% तर2011-2012 मध्ये 48.9% पर्यंत खाली आले. (b) कृषी क्षेत्राच्या विकासाशिवाय देशातील उद्योगधंदे अविकसीत (मागास) राहतात. पर्यायी उत्तरे:
EN
Below are some statements regarding the role of agriculture sector in Indian economy. Choose the correct statement/s from among these. (a) Of the total working population of India in 1972-1973, 73.9% were engaged in agriculture and agriculture-related occupations. This ratio decreased to 64.8% in 1993-94 and 48.9% in 2011-2012. (b) Industry in the country remains underdeveloped (backward) without the development of agricultural sector. Alternative Answers:
योग्य उत्तर: (a) आणि (b) योग्य आहेत (पर्याय १)
स्पष्टीकरण:
•
भारतीय अर्थव्यवस्थेतील कृषी क्षेत्राची भूमिका:
•
विधान (a) योग्य आहे: एनएसएसओ (NSSO) च्या श्रमशक्ती सर्वेक्षणांनुसार, १९७२-७३ मध्ये देशातील एकूण काम करणाऱ्यांपैकी सुमारे ७३.९% लोक शेतीवर अवलंबून होते. आर्थिक विकासामुळे हे प्रमाण १९९३-९४ मध्ये ६४.८% आणि २०११-१२ मध्ये ४८.९% पर्यंत खाली आले (सध्या हे प्रमाण सुमारे ४५% आहे).
•
विधान (b) योग्य आहे: कृषी क्षेत्र हे उद्योगांना कच्चा माल (कापूस, ऊस, ताग, तेलबिया इत्यादी) पुरवणारे आणि औद्योगिक उत्पादनांना (ट्रॅक्टर, खते, कीटकनाशके, उपभोग्य वस्तू) सर्वात मोठी बाजारपेठ पुरवणारे क्षेत्र आहे. त्यामुळे कृषीच्या विकासाशिवाय उद्योग क्षेत्राची वाढ अशक्य आहे.
•
त्यामुळे दोन्ही विधाने योग्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
आर्थिक विकासाच्या प्रक्रियेत (कॉलिन क्लार्क आणि सायमन कुझनेट्स सिद्धांतानुसार) अर्थव्यवस्थेतील कृषी क्षेत्राचा GDP मधील आणि रोजगारातील हिस्सा कमी होतो, तर उद्योग व सेवा क्षेत्राचा हिस्सा वाढतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (a) and (b) are correct (Option 1)
Explanation:
•
Role of Agriculture in the Indian Economy:
•
Statement (a) is correct: NSSO employment data confirms that the share of the workforce employed in agriculture declined from 73.9% in 1972-73 to 64.8% in 1993-94, and further to 48.9% in 2011-12.
•
Statement (b) is correct: Agriculture provides vital raw materials (cotton, sugarcane, oilseeds) to agro-processing industries and constitutes the largest consumer market for industrial manufacturing (fertilizers, pesticides, tractors, pumps, and FMCG goods).
•
Thus, both statements are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
According to Colin Clark and Simon Kuznets, structural economic transition involves a continuous shift of labour and output from the primary to secondary and tertiary sectors.