योग्य उत्तर: पर्याय (3) ग्रामीण विकास मंत्रालय
स्पष्टीकरण:
केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालयाने (Ministry of Rural Development) दीनदयाळ अंत्योदय योजना - राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान (DAY-NRLM) अंतर्गत 'संघटन से समृद्धी' (Sangathan Se Samriddhi – Leaving No Rural Woman Behind) ही विशेष देशव्यापी मोहीम सुरू केली.
•
उद्देश: देशातील सर्व दुर्बल, वंचित आणि शेवटच्या घटकातील पात्र ग्रामीण महिलांना स्वयं-सहाय्यता गटांच्या (Self Help Groups - SHGs) जाळ्यात आणणे.
•
लक्ष्य: १० कोटी ग्रामीण महिलांना स्वयं-सहाय्यता गटांशी जोडणे आणि प्रत्येक स्वयं-सहाय्यता गटातील महिलेला वर्षाला किमान १ लाख रुपयांचे शाश्वत उत्पन्न मिळवून देणे (ज्याला 'लखपती दीदी' - Lakhpati Didi उपक्रम म्हटले जाते).
•
या मोहिमेद्वारे महिलांना कौशल्य प्रशिक्षण, मायक्रो-फायनान्स आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली जाते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: गृह मंत्रालय देशांतर्गत सुरक्षा आणि आपत्ती व्यवस्थापनाशी संबंधित आहे.
•
पर्याय २: वित्त मंत्रालय वित्तीय धोरण व बँकिंगचे नियमन करते.
•
पर्याय ३ (योग्य): केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालयाद्वारे हे अभियान राबवले जाते.
•
पर्याय ४: वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय व्यापार व निर्यातीशी संबंधित आहे.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
दीनदयाळ अंत्योदय योजना - राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान (DAY-NRLM):
•
सुरुवात: जून २०११ (पूर्वीच्या 'सुवर्णजयंती ग्राम स्वरोजगार योजने'चे पुनर्गठन करून 'आजीविका' नावाने सुरू, नंतर DAY-NRLM नामकरण).
•
नोडल मंत्रालय: ग्रामीण विकास मंत्रालय.
•
'लखपती दीदी' उपक्रमाचे सुधारित राष्ट्रीय उद्दिष्ट: देशातील ३ कोटी महिलांना लखपती दीदी बनवणे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Ministry of Rural Development
Explanation:
The Ministry of Rural Development (MoRD), Government of India, launched the nationwide campaign titled 'Sangathan Se Samriddhi – Leaving No Rural Woman Behind' under the Deendayal Antyodaya Yojana-National Rural Livelihoods Mission (DAY-NRLM).
•
Objective: To mobilize all vulnerable, marginalized, and excluded rural women into the institutional platform of Self Help Groups (SHGs).
•
Target: To reach 10 crore rural households and empower women through the 'Lakhpati Didi' initiative, which aims to enable SHG women to earn a sustainable income of at least ₹1,00,000 annually.
•
The campaign organizes special Gram Sabhas to identify eligible left-out women and integrate them into village-level federations for microcredit, skill training, and livelihood support.
Distractor Analysis:
•
Options 1, 2 & 4: Incorrect ministries unrelated to DAY-NRLM implementation.
•
Option 3 (Correct): Ministry of Rural Development is the nodal ministry.
📌 MPSC Exam Tip:
DAY-NRLM (Deendayal Antyodaya Yojana-NRLM):
•
Launched: June 2011 (restructured from the erstwhile Swarnjayanti Gram Swarojgar Yojana).
•
Goal: Alleviating rural poverty through sustainable community institutions.
•
Union Budget 2024 target: Expanding the Lakhpati Didi target from 2 crore to 3 crore rural women.
