कोरडवाहू क्षेत्रात जमिनीतील ___________हा महत्त्वाचा प्रश्न असल्याने भरपूर प्रमाणात रासायनीक खतांचा वापर करता येत नाही. अ) रचना ब) तापमान क) ओल (पाणी) ड) पोत पर्यायी उत्तरे:
EN
Chemical fertilizers on a large scale cannot be used in dryland areas due to the problem of soil ______.
(a) Structure
(b) Temperature
(c) Moisture
(d) Texture
Alternative Answers:
योग्य उत्तर: पर्याय 2 (फक्त क / Only (c))
स्पष्टीकरण:
•
कोरडवाहू शेतीमध्ये (Dryland farming) उत्पादकतेस मर्यादा घालणारा सर्वात मोठा घटक म्हणजे जमिनीतील ओल / पाणी (Soil Moisture).
•
रासायनिक खते पिकांच्या मुळांना शोषून घेण्यासाठी जमिनीत पुरेसा ओलावा असणे आवश्यक असते, ज्यायोगे खतांचे द्रावण तयार होऊन अन्नद्रव्ये मुळांपर्यंत पोहोचतात.
•
ओलाव्याच्या अभावात मोठ्या प्रमाणात रासायनिक खते दिल्यास जमिनीतील द्रावणाचा परासरण दाब (Osmotic pressure) खूप वाढतो, ज्यामुळे पिकांमधील पाणी उलट जमिनीत खेचले जाऊन पिके करपतात (Fertilizer burn / Physiological drought).
•
म्हणून कोरडवाहू भागात ओलाव्याची कमतरता असल्यामुळे रासायनिक खतांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करता येत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कोरडवाहू प्रदेशात रासायनिक खतांचा अतिवापर टाळण्यासाठी बी पेरतानाच खतांची योग्य मात्रा (Basal dose) देणे किंवा पानांवरून विद्राव्य खतांची फवारणी (Foliar spray) करणे फायदेशीर ठरते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Only (c))
Explanation:
•
In rainfed and dryland agriculture, Soil Moisture (क - ओल/पाणी) is the primary limiting factor for crop productivity.
•
Chemical fertilizers must dissolve in soil water to ionize into plant-available ionic forms for root uptake.
•
Under moisture-stressed dryland conditions, heavy application of chemical fertilizers sharply raises the osmotic pressure of the soil solution relative to plant root cells, causing reverse osmosis, root desiccation, and "fertilizer scorch".
•
Hence, fertilizer usage is strictly constrained by soil moisture availability.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In dryland zones, lack of adequate soil moisture is the primary barrier to chemical fertilizer use. Split applications, seed-cum-fertilizer placement, and foliar sprays of nitrogen/micronutrients are recommended dryland practices.