वनस्पतींच्या पानांवर पडणारा 'केवडा रोग' (पाने पिवळी पडणे / Chlorosis) हा खालीलपैकी प्रामुख्याने कोणत्या खनिजद्रव्याच्या अभावामुळे (कमतरतेमुळे) होतो?
EN
'Chlorosis' (yellowing of leaves due to chlorophyll deficiency) in plants is predominantly caused by the deficiency of which of the following mineral elements?
योग्य उत्तर: पर्याय (४) लोह (Fe)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
केवडा रोग / हरितहीनता (Chlorosis):
•
वनस्पतींच्या पानांमधील हरितद्रव्याचा (Chlorophyll) ऱ्हास होऊन पाने पिवळी पडण्याच्या विकृतीला मराठीत 'केवडा रोग' किंवा क्लोरोसिस म्हणतात.
•
क्लोरोफिल रेणूच्या प्रत्यक्ष संश्लेषणासाठी आणि इलेक्ट्रॉन वहन प्रक्रियेसाठी लोह (Iron - Fe) हा उत्प्रेरक म्हणून अत्यंत आवश्यक असतो.
•
लोहाच्या कमतरतेमुळे विशेषतः कोवळ्या पानांमधील शिरांमधील भाग पिवळा पडतो (Interveinal Chlorosis). चुनखडीयुक्त किंवा अल्कधर्मी जमिनीत लोहाची उपलब्धता कमी झाल्याने हा रोग मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. (उदा. उसावरील व भुईमुगावरील केवडा रोग).
•
यावर उपाय म्हणून फेरस सल्फेटची ($FeSO_4$) फवारणी केली जाते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
हरितद्रव्याच्या (Chlorophyll) केंद्रस्थानी मॅग्नेशियम (Mg) हा धातू असतो, तर त्याच्या संश्लेषणासाठी लोह (Fe) उत्प्रेरक म्हणून आवश्यक असतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Iron (Fe)
Detailed Explanation:
•
Chlorosis (केवडा रोग):
•
Chlorosis is the pathological or physiological yellowing of green plant tissue due to the failure of chlorophyll synthesis or excessive chlorophyll breakdown.
•
Role of Iron: Although iron is not a constituent element of the chlorophyll porphyrin ring (which contains Magnesium), it is an indispensable catalytic cofactor for enzymes involved in chlorophyll biosynthesis and electron transport chain proteins (cytochromes, ferredoxin).
•
Iron deficiency characteristically manifests as interveinal chlorosis in younger, apical leaves because iron is immobile within plant tissues.
•
In Maharashtra, sugarcane and groundnut grown in calcareous soils frequently suffer from iron-deficiency chlorosis, remediated by spraying ferrous sulphate ($FeSO_4$).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Magnesium (Mg) forms the central metallic ion in the chlorophyll molecule, whereas Iron (Fe) is essential for the biochemical enzymatic synthesis of chlorophyll.