महाराष्ट्रातील दगडी कोळशाचा वापर व औष्णिक ऊर्जा:
१.
साठे व कोळशाचा प्रकार:
•
महाराष्ट्रात आढळणारा दगडी कोळसा 'गोंडवाना' काळातील असून तो प्रामुख्याने मध्यम प्रतीचा बिट्युमिनस (Bituminous) व लिग्नाइट प्रकारचा आहे.
•
साठे प्रामुख्याने चंद्रपूर (बल्लारपूर, घुग्गूस), नागपूर (उमरेड, कामठी) आणि यवतमाळ (वणी) या वैनगंगा-वर्धा नदी खोऱ्यात आहेत (WCL - वेस्टर्न कोलफिल्ड्स लिमिटेड).
२.
प्राथमिक वापर:
•
उच्च राख (Ash content) आणि मध्यम कार्बन प्रमाणामुळे हा कोळसा धातू गाळण्यासाठी (Coking coal) उपयुक्त नसतो, तर तो औष्णिक विद्युत केंद्रांमध्ये (Thermal Power Plants) पाण्याची वाफ तयार करून जनित्रे (Turbines) फिरवण्यासाठी सर्वाधिक वापरला जातो.
•
चंद्रपूर, कोराडी, खापरखेडा यांसारखी महाजनकोची वीज केंद्रे या स्थानिक कोळशावरच चालतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: औष्णिक वीज निर्मितीसाठी अचूक वापर.
•
पर्याय २, ३ आणि ४: अशास्त्रीय पर्याय.
चंद्रपूर जिल्ह्याला महाराष्ट्राची 'कोळसा राजधानी' म्हटले जाते. बल्लारपूर येथे राज्यातील सर्वात मोठी कोळसा खाण आणि कागद कारखाना आहे.
📌 MPSC Exam Tip:
Over 80% of coal produced in Maharashtra (Wardha Valley Coalfield) is non-coking thermal grade coal, consumed by state thermal utility MAHAGENCO for baseload electricity generation.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Coal Utilization Economics in Maharashtra:
1.
Coal Quality & Geology:
•
Sourced from the Gondwana formations of the Wardha-Pranhita basin (Chandrapur, Nagpur, Yavatmal).
•
Primarily thermal-grade non-coking bituminous coal with moderate calorific value and high ash content.
2.
Industrial Application:
•
Predominantly dedicated to fueling steam boilers in thermal power generation plants across Maharashtra (e.g., Chandrapur Super Thermal Power Station, Koradi, and Khaparkheda).
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Thermal power generation): Core application.
•
Options 2, 3, and 4: Absurd applications.
Over 80% of coal produced in Maharashtra (Wardha Valley Coalfield) is non-coking thermal grade coal, consumed by state thermal utility MAHAGENCO for baseload electricity generation.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
चंद्रपूर जिल्ह्याला महाराष्ट्राची 'कोळसा राजधानी' म्हटले जाते. बल्लारपूर येथे राज्यातील सर्वात मोठी कोळसा खाण आणि कागद कारखाना आहे.
