🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Maharashtra Arogya Vibhag Bharti 2024 MEDIUM

पहिल्या इंग्रज-मराठा युद्धाची (१७७५–१७८२) सांगता करणाऱ्या आणि पुढील वीस वर्षांसाठी शांतता प्रस्थापित करणाऱ्या ऐतिहासिक 'सालबाईच्या तहावर' (१७८२) प्रामुख्याने कोणाच्या मध्यस्थीने स्वाक्षऱ्या झाल्या?

EN Concluding the First Anglo-Maratha War (1775–1782) and establishing mutual peace for two decades, the historic Treaty of Salbai (1782) was negotiated and signed between the British and which Maratha stalwart?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
वॉरन हेस्टिंग्ज आणि महादजी शिंदे
Warren Hastings and Mahadji Shinde
B
लॉर्ड विलिंग्डन आणि महादजी शिंदे
Lord Willingdon and Mahadji Shinde
C
केवळ वॉरन हेस्टिंग्ज आणि रघुनाथराव
Only Warren Hastings and Raghunathrao
D
वॉरन हेस्टिंग्ज आणि केवळ दुसरा बाजीराव पेशवा
Warren Hastings and only Baji Rao II
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) वॉरन हेस्टिंग्ज आणि महादजी शिंदे

सविस्तर विश्लेषण व सालबाईचा तह (१७ मे १७८२):

• पहिल्या इंग्रज-मराठा युद्धाची सांगता: १७७५ मध्ये सुरू झालेले पहिले इंग्रज-मराठा युद्ध मराठ्यांच्या पराक्रमाने संपले. वडगावच्या लढाईत (१७७९) मराठ्यांनी इंग्रजांना धूळ चारली होती.
• स्वाक्षऱ्या व मध्यस्थी: १७ मे १७८२ रोजी ग्वाल्हेरजवळ सालबाई येथे ईस्ट इंडिया कंपनीचे गव्हर्नर जनरल वॉरन हेस्टिंग्ज (कंपनीचे प्रतिनिधी डेव्हिड अँडरसन) आणि पेशव्यांचे मुख्य सेनापती महादजी शिंदे यांच्यात 'सालबाईचा तह' संपन्न झाला.
• महत्त्वाच्या तरतुदी:
1. इंग्रजांनी सवाई माधवरावांना अधिकृत पेशवे म्हणून मान्यता दिली.
2. इंग्रजांनी रघुनाथरावाला (राघोबा) दिलेला पाठिंबा काढून घेतला आणि त्याला पेन्शन मंजूर केली.
3. साष्टी (Salsette) आणि भडोच वगळता इतर सर्व जिंकलेले प्रदेश ब्रिटिशांनी मराठ्यांना परत केले.
4. या तहाने मराठे आणि इंग्रज यांच्यात पुढील २० वर्षे (१८०२ च्या वसईच्या तहापर्यंत) शांतता टिकून राहिली.

म्हणून अचूक पर्याय (१) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: सालबाईच्या तहाने महादजी शिंदे यांचे राजकीय वजन प्रचंड वाढले; वॉरन हेस्टिंग्जने त्यांना उत्तर भारतातील एक स्वतंत्र आणि सार्वभौम मराठा सत्ताधीश म्हणून मान्यता दिली.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Warren Hastings and Mahadji Shinde

Detailed Analysis & The Treaty of Salbai (May 17, 1782):

• Resolution of First Anglo-Maratha War: Brought to a close the seven-year conflict (1775–1782) that had seen decisive Maratha battlefield victories, including the Battle of Wadgaon (1779).
• Signatories: Negotiated between Governor-General Warren Hastings (represented by British envoy David Anderson) and the foremost Maratha military statesman Mahadji Scindia (Shinde), who acted as guarantor and plenipotentiary on behalf of the Peshwa.
• Core Provisions:
• The British recognized young Sawai Madhavrao as the lawful Peshwa.
• The British abandoned the pretender Raghunathrao (Raghoba Dada), granting him a modest maintenance pension.
• Salsette remained with the British, while all other territories captured since 1775 were restored to the Marathas.
• Guaranteed mutual non-aggression and peace for two decades until the Treaty of Bassein (1802).

Hence, the accurate choice is Option (1).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: The Treaty of Salbai acknowledged Mahadji Shinde's supreme stature in north Indian politics, allowing him to establish Maratha protectorate over Mughal Emperor Shah Alam II at Delhi.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) वॉरन हेस्टिंग्ज आणि महादजी शिंदे (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) वॉरन हेस्टिंग्ज आणि महादजी शिंदे**[/gold]
⚠️ पर्याय (2) लॉर्ड विलिंग्डन आणि महादजी शिंदे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) केवळ वॉरन हेस्टिंग्ज आणि रघुनाथराव (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) वॉरन हेस्टिंग्ज आणि केवळ दुसरा बाजीराव पेशवा (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →