खालील विधानांचा विचार करा. (a) निम्न अक्षवृत्ताच्या मानाने उच्च अक्षवृत्तामध्ये सर्वसाधारणपणे मोठ्या प्रमाणात जैवविविधता असते. (b) पर्वतीय उतारावर उच्च उंचीपेक्षा निम्न उंचीवर सर्वसाधारणपणे जैवविविधता मोठ्या प्रमाणात असते. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/त ?
EN
Consider the following statements:
(a) Biodiversity is generally greater at higher latitudes compared to lower latitudes.
(b) On mountain slopes, biodiversity is generally greater at lower altitudes than at higher altitudes.
Which of the above statement(s) is/are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (फक्त (b))
सविस्तर विश्लेषण:
जैवविविधतेचे भौगोलिक उतार (Ecological Gradients of Biodiversity):
1.
विधान (a) चुकीचे आहे: पृथ्वीवर विषुववृत्ताकडून (निम्न अक्षवृत्त / Low latitudes) ध्रुवांकडे (उच्च अक्षवृत्त / High latitudes) जाताना वनस्पती व प्राण्यांची विविधता कमी कमी होत जाते (Latitudinal diversity gradient). उष्णकटिबंधीय प्रदेशात (निम्न अक्षवृत्त) मुबलक सूर्यप्रकाश, स्थिर तापमान आणि जास्त पर्जन्य यामुळे जैवविविधता सर्वाधिक असते, तर ध्रुवीय प्रदेशात (उच्च अक्षवृत्त) ती अत्यंत कमी असते. विधानात उलटे दिले आहे.
2.
विधान (b) बरोबर आहे: पर्वतीय उतारांवर पायथ्याशी (निम्न उंची / Lower altitude) उबदार तापमान, दाट मृदा आणि अनुकूल हवामान यामुळे जैवविविधता विपुल असते. परंतु जसजसे आपण पर्वतावर जास्त उंचीवर (High altitude / Alpine zone) जातो, तसतसे हवेचा दाब व तापमान कमी होते, ऑक्सिजन कमी होतो आणि हवामान अतिशय प्रतिकूल बनल्यामुळे जैवविविधता वेगाने घटते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
अक्षवृत्तीय प्रवणता (Latitudinal Gradient): विषुववृत्त $\rightarrow$ ध्रुव = जैवविविधता घटते.
•
उंची प्रवणता (Altitudinal Gradient): दरी/पायथा $\rightarrow$ पर्वताचे शिखर = जैवविविधता घटते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Only (b))
Detailed Analysis:
Gradients of Biodiversity:
1.
Statement (a) is incorrect: The latitudinal diversity gradient (LDG) dictates that biodiversity peaks near the equator (low latitudes) and steadily decreases towards the poles (high latitudes). Tropical zones offer higher solar energy, evolutionary age, and climatic stability compared to glaciated high latitudes. The statement claims the reverse.
2.
Statement (b) is correct: On mountain slopes, the altitudinal gradient mirrors the latitudinal pattern. Lower elevations (foothills and valleys) possess thicker soils, higher ambient temperatures, and longer growing seasons supporting greater species richness than cold, windswept high-elevation alpine zones.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember two golden ecological rules:
•
Equator to Poles $\rightarrow$ Biodiversity Decreases.
•
Mountain base to Mountain peak $\rightarrow$ Biodiversity Decreases.