खालील विधाने विचारात घ्या : अ) क्रायोजेनिक इंजिन, अतिशय कमी तापमानावर द्रवरूप ऑक्सिजन व द्रवरूप हायड्रोजनचा वापर करतात. ब) हे तंत्रज्ञान जड दळणवळण उपग्रहांना जिओ सिंक्रोनस ट्रान्सफर कक्षेमधे (Geosynchronus transfer orbit) प्रवेश करण्यास उपयुक्त ठरते. वरीलपैकी कुठले विधान/विधाने चूक आहेत?
EN
Consider the following statements:
a. Cryogenic engines use liquid oxygen and liquid hydrogen at extremely low temperatures.
b. This technology is vital for placing heavy communication satellites into Geosynchronous Transfer Orbit (GTO).
Which of the above statement(s) is/are incorrect?
योग्य उत्तर: पर्याय (४) दोन्ही चूक नाहीत (Neither is incorrect)
स्पष्टीकरण:
•
क्रायोजेनिक इंजिन (Cryogenic Engine): हे रॉकेट तंत्रज्ञानातील सर्वात प्रगत व गुंतागुंतीचे इंजिन मानले जाते.
•
विधान (अ) बरोबर आहे: क्रायोजेनिक इंजिन अतिशय कमी तापमानावर द्रव इंधन वापरते. यात द्रवरूप हायड्रोजन (Liquid Hydrogen - LH2) हे उणे २५३ अंश सेल्सिअस (-253°C) तापमानावर इंधन म्हणून आणि द्रवरूप ऑक्सिजन (Liquid Oxygen - LOX) हे उणे १८३ अंश सेल्सिअस (-183°C) तापमानावर ऑक्सिडायझर म्हणून वापरले जाते.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: हे तंत्रज्ञान अत्यंत उच्च कार्यक्षमता (High Specific Impulse) देते, ज्यामुळे २,००० ते ४,००० किलोपेक्षा जास्त वजनाचे जड दळणवळण उपग्रह पृथ्वीच्या ३६,००० किमी उंचीवरील जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर कक्षेत (GTO) पोहोचवण्यासाठी क्रायोजेनिक अप्पर स्टेज अनिवार्य ठरते.
•
प्रश्नात विचारले आहे: 'कुठले विधान चूक आहे?'. दोन्ही विधाने बरोबर असल्याने पर्याय (४) 'दोन्ही चूक नाहीत' हे योग्य उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारताने पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीचे क्रायोजेनिक इंजिन CE-7.5 (GSLV Mk II साठी) आणि CE-20 (LVM3 साठी) यशस्वीरीत्या विकसित करून जगात क्रायोजेनिक क्लबमध्ये प्रवेश केला आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Neither is incorrect
Explanation:
•
Cryogenic Rocket Engines: Represent the pinnacle of chemical rocket propulsion efficiency:
•
Statement (a) is TRUE: Cryogenic engines burn propellants chilled to cryogenic temperatures: Liquid Hydrogen ($LH_2$) at -253°C (20 K) as fuel, and Liquid Oxygen ($LOX$) at -183°C (90 K) as oxidizer.
•
Statement (b) is TRUE: Liquid hydrogen provides an exceptionally high specific impulse ($I_{sp} > 450$ s), making cryogenic upper stages uniquely capable of thrusting heavy multi-tonne communication satellites into distant Geosynchronous Transfer Orbits (GTO).
•
The question asks which statement is *incorrect*. Because both statements are scientifically true, the correct answer is Option (4) Neither is incorrect.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
India's indigenous cryogenic engine milestones: CE-7.5 (staged combustion cycle for GSLV Mk II) and CE-20 (gas generator cycle for LVM3), both developed by LPSC.