🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन ASO Mains 2019 MEDIUM

खालील विधाने विचारात घ्या : अ) 1984 मध्ये महाराष्ट्र शासनाने प्रादेशिक असमतोलवर सत्यशोधन समिती नियुक्ती केली. ब) डॉ. वि. म. दांडेकर त्या समितीचे अध्यक्ष होते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त?

EN Consider the following statements: (a) In 1984, the Maharashtra Government appointed a Fact-Finding Committee on Regional Imbalance. (b) Dr. V. M. Dandekar was the chairman of that committee. Which of the above statement/s is/are correct? (1) Only (a) (2) Only (b) (3) (a) and (b) (4) None of these

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त अ

Only (a)

फक्त ब

Only (b)

अ आणि ब

(a) and (b)

यापैकी नाही

None of these

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ३ (अ आणि ब दोन्ही बरोबर)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

१. विधान (अ) आणि (ब) बरोबर आहेत: महाराष्ट्रातील विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र यांच्यातील प्रादेशिक विकासविषयक दरीचा (Regional Disparity) अभ्यास करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने ऑगस्ट १९८३ मध्ये ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ डॉ. वि. म. दांडेकर (Dr. V. M. Dandekar) यांच्या अध्यक्षतेखाली 'प्रादेशिक असमतोल सत्यशोधन समिती' (Fact Finding Committee on Regional Imbalance) नियुक्त केली.

२. या समितीने आपला ऐतिहासिक अहवाल एप्रिल १९८४ मध्ये शासनाला सादर केला.

३. दांडेकर समितीने राज्यात एकूण ₹३,१८६ कोटींचा अनुशेष (Backlog) असल्याचे नमूद केले. यामध्ये विदर्भाचा अनुशेष सर्वाधिक (सुमारे ३८%), त्यानंतर उर्वरित महाराष्ट्र (३६%) आणि मराठवाडा (२६%) असा मोजण्यात आला होता.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• दांडेकर समितीने सिंचन, रस्ते, आरोग्य, तांत्रिक शिक्षण आणि सामान्य शिक्षण या क्षेत्रांमधील अनुशेष मोजण्यासाठी निर्देशांक निश्चित केले.

• प्रादेशिक असमतोल दूर करण्यासाठी भारतीय संविधानाच्या कलम ३७१(२) अंतर्गत १९९४ मध्ये विदर्भ, मराठवाडा व उर्वरित महाराष्ट्र यासाठी वैधानिक विकास मंडळे (Statutory Development Boards) स्थापन करण्यात आली.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 3 ((a) and (b))

Detailed Explanation:

1. Both statements (a) and (b) are correct: In August 1983 / May 1984, the Government of Maharashtra constituted the high-level Fact-Finding Committee on Regional Imbalance headed by the distinguished economist Dr. V. M. Dandekar.

2. The committee submitted its landmark report in 1984, providing the first comprehensive empirical assessment of developmental backlog across Vidarbha, Marathwada, and Rest of Maharashtra.

3. The Dandekar Committee quantified a total financial backlog of ₹3,186 crore, with Vidarbha accounting for roughly 38%, Rest of Maharashtra 36%, and Marathwada 26%, with irrigation forming the single largest component.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• The Dandekar Committee (1984) and later the Dr. Vijay Kelkar Committee (2013) are the two most crucial committees on regional imbalance in Maharashtra.

• Following the recommendations, Statutory Development Boards were constituted in 1994 under Article 371(2) of the Constitution.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त अ (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त ब (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) अ आणि ब (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ३ (अ आणि ब दोन्ही बरोबर)**

✗ पर्याय (4) यापैकी नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अ आणि ब' हे असून ते 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन