खालील विधाने विचारात घ्या : अ) ब्रिटेनमध्ये पंतप्रधान हे सामान्य गृहाचेच (House ofCommons) सदस्य असले पाहिजे. ब) भारतात कोणत्याही सभागृहाचा सभासद नसलेल्या व्यक्तीची पंतप्रधान म्हणून नेमणूक होऊ शकते. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/ने बरोबर आहेत?
EN
Consider the following statements:
(a) In Britain, the Prime Minister must necessarily be a member of the House of Commons.
(b) In India, a person who is not a member of either House of Parliament can be appointed as Prime Minister.
Which of the above statement(s) is/are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) दोन्ही अ आणि ब
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: ब्रिटनमध्ये दीर्घकाळ चालत आलेल्या घटनात्मक संकेतानुसार (constitutional convention) पंतप्रधान हा केवळ हाउस ऑफ कॉमन्सचा (House of Commons - कनिष्ठ सभागृह) सदस्य असणे बंधनकारक आहे. लॉर्ड्स सभागृहातील (House of Lords) व्यक्ती पंतप्रधान होऊ शकत नाही (१९०२ मध्ये लॉर्ड सॅलिसबरी यांच्या राजीनाम्यानंतर हा संकेत दृढ झाला).
•
विधान (ब) बरोबर आहे: भारतात संविधानाच्या कलम ७५(५) नुसार, कोणत्याही सभागृहाचा सदस्य नसलेल्या व्यक्तीचीही पंतप्रधान म्हणून नेमणूक होऊ शकते; मात्र पदाची शपथ घेतल्यापासून सहा महिन्यांच्या आत तिला संसद सदस्य (लोकसभा किंवा राज्यसभा) होणे अनिवार्य असते (उदा. पी. व्ही. नरसिंह राव १९९१, एच. डी. देवेगौडा १९९६).
त्यामुळे दोन्ही विधाने पूर्णपणे सत्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारत आणि ब्रिटनमधील फरक:
•
ब्रिटन: पंतप्रधान फक्त कनिष्ठ सभागृहाचाच (House of Commons) सदस्य असावा लागतो.
•
भारत: पंतप्रधान लोकसभा किंवा राज्यसभेचा सदस्य असू शकतो, किंवा सुरुवातीला सदस्य नसतानाही ६ महिन्यांसाठी नियुक्त होऊ शकतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Both a and b
Detailed Explanation:
•
Statement (a) is correct: In Britain, by well-established constitutional convention dating back over a century, the Prime Minister must strictly be a member of the lower house, the House of Commons (a peer from the House of Lords cannot be Prime Minister).
•
Statement (b) is correct: In India, under Article 75(5), a person who is not a member of either House of Parliament can be appointed as Prime Minister (or Minister), provided they obtain membership in either the Lok Sabha or the Rajya Sabha within six consecutive months (e.g., P.V. Narasimha Rao in 1991 and H.D. Deve Gowda in 1996).
Hence, both statements (a) and (b) are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Unlike the British convention requiring the PM to belong strictly to the House of Commons, an Indian Prime Minister can be from either House (Lok Sabha or Rajya Sabha) or initially a non-member for up to 6 months.