खालील विधाने विचारात घ्या : (a) सुरुवातीला प्रादेशिक नियोजन म्हणजे फक्त नैसर्गिक साधनसामुग्रीचे नियोजन होते. (b) प्रादेशिक नियोजन फक्त शहरी विकासासाठीचे असते. (c) प्रादेशिक नियोजन प्रादेशिक असमतोल कमी करण्यासाठी असते. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने असत्य आहे/ आहेत?
EN
Consider the following statements :(a) Initially regional planning was planning of natural resources only.(b) Regional planning was only for urban development.(c) Regional planning was to reduce regional imbalances.Which of the above statement/s is/are false?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (फक्त (b) / (b) only)
स्पष्टीकरण:
प्रादेशिक नियोजनाविषयी (Regional Planning) विधानांचे परीक्षण:
•
विधान (a) सत्य आहे: सुरुवातीच्या काळात प्रादेशिक नियोजनाचा अर्थ प्रामुख्याने नदी खोरे विकास आणि नैसर्गिक साधनसामुग्रीचे व्यवस्थापन असा मर्यादित होता (उदा. अमेरिकेतील टेनेसी व्हॅली प्रकल्प).
•
विधान (b) असत्य आहे: प्रादेशिक नियोजन हे "फक्त शहरी विकासासाठीचे असते" हे विधान पूर्णपणे चुकीचे आहे. प्रादेशिक नियोजनात ग्रामीण भाग, आदिवासी भाग, अवर्षणप्रवण क्षेत्र, महानगर क्षेत्र आणि संपूर्ण भौगोलिक प्रदेशाचा सर्वांगीण विकास समाविष्ट असतो.
•
विधान (c) सत्य आहे: प्रादेशिक नियोजनाचा मुख्य हेतू विविध प्रदेशांमधील विकासात्मक असमतोल (Regional Imbalance) कमी करणे हाच असतो.
प्रश्नात विचारले आहे 'कोणते विधान असत्य आहे', त्यामुळे फक्त (b) असत्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
प्रादेशिक नियोजनाचा मुख्य उद्देश: प्रादेशिक असमतोल दूर करणे आणि संसाधनांचा समतोल प्रादेशिक वापर सुनिश्चित करणे.
•
भारतातील उदाहरणे: दामोदर व्हॅली कॉर्पोरेशन (DVC - १९४८), पश्चिम घाट विकास कार्यक्रम, अवर्षणप्रवण क्षेत्र कार्यक्रम (DPAP).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 ((b) only)
Explanation:
Evaluation of statements on regional planning:
•
Statement (a) is true: Historically, early regional planning originated around river basin management and the geographical conservation of natural resource endowments (e.g., Tennessee Valley Authority in the USA).
•
Statement (b) is FALSE: Regional planning is NOT restricted to urban development. It encompasses rural zones, tribal belts, drought-prone hinterlands, watershed regions, and urban-rural integrated development across geographic territories.
•
Statement (c) is true: The fundamental socio-economic goal of regional planning is reducing inter-regional disparities and spatial imbalances.
The question asks for the false statement, hence the answer is Option 2 ((b) only).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Core objective of Regional Planning: Rectifying regional imbalances and optimizing spatial distribution of population and economic activity (e.g., DVC 1948, Hill Area Development, DPAP).