खालील विधानांचा विचार करा. (a) पिटचा भारतीय कायदा ( 1784) याने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या अधिकारांवर राजकीय नियंत्रण अधिक दृढ झाले. (b) पिटच्या भारतीय कायद्याद्वारे व्यापारिक उलाढाली व राजकीय कार्यक्षेत्रांमध्ये सीमारेषा निर्माण करण्याकरिता ब्रिटिश राजाद्वारे नियंत्रक मंडळाची नियुक्ती करण्यात आली. पर्यायी उत्तरे :
EN
Consider the following statements:
(a) Pitt's India Act (1784) strengthened political control over the powers of the British East India Company.
(b) Through Pitt's India Act, a Board of Control was appointed by the British Crown to demarcate commercial operations and political sphere of activities.
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय १ (दोन्ही विधाने बरोबर आहेत व दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण आहे)
विश्लेषण:
•
विधान (a) बरोबर आहे: ब्रिटिश पंतप्रधान विल्यम पिट (द यंगर) यांनी संमत केलेल्या 'पिट्स इंडिया ॲक्ट १७८४' मुळे ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कारभारावर ब्रिटिश सरकारचे राजकीय व प्रशासकीय नियंत्रण अत्यंत मजबूत झाले.
•
विधान (b) बरोबर आहे: कंपनीचे व्यापारी व्यवहार (Commercial) आणि राजकीय-प्रशासकीय कार्यक्षेत्र (Political) यांच्यात स्पष्ट विभाजन करण्यासाठी ब्रिटिश राजाने ६ आयुक्तांचे 'नियामक मंडळ' (Board of Control) स्थापन केले. कंपनीचे संचालक मंडळ (Court of Directors) फक्त व्यापारावर देखरेख ठेवणार होते, तर बोर्ड ऑफ कंट्रोल लष्करी, नागरी आणि महसुली कारभारावर नियंत्रण ठेवणार होते.
•
बोर्ड ऑफ कंट्रोलच्या स्थापनेमुळेच कंपनीवर ब्रिटिश सरकारचे राजकीय नियंत्रण दृढ झाले, त्यामुळे विधान (b) हे विधान (a) चे तंतोतंत स्पष्टीकरण आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१७८४ च्या पिट्स इंडिया ॲक्टने ब्रिटनमध्ये 'दुहेरी नियंत्रण पद्धती' (System of Double Government - Court of Directors + Board of Control) सुरू केली, जी १८५८ च्या कायद्यापर्यंत अस्तित्वात होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Both statements are correct and the second statement is the correct explanation of the first statement)
Analysis:
•
Statement (a) is correct: Pitt's India Act of 1784 established firm British Crown and Parliamentary supremacy over the political and administrative activities of the East India Company.
•
Statement (b) is correct: The Act created a distinct line of demarcation between commercial affairs and political/imperial governance by constituting a six-member Board of Control appointed by the Crown. The Court of Directors retained commercial oversight, while the Board of Control directed all civil, military, and revenue affairs.
•
Because the appointment of the Board of Control was the exact institutional mechanism through which political dominance was established, statement (b) correctly explains statement (a).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Pitt's India Act of 1784 established the historic system of 'Double Government' in London (Court of Directors for commerce and Board of Control for political administration), which lasted until 1858.