खालील विधाने विचारात घ्या : अ) बलवंतराव मेहता समितीची स्थापना 1957 मध्ये करण्यात आली होती. ब) बलवंतराय मेहता मध्य प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री होते. क) ठाकुर फुलसिंग, बी.जी. राव, डी.पी.सिंग हे या समितीचे इतर सदस्य होते. ड) भारतातील सर्वप्रथम त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेची अंमलबजावणी राजस्थान ने केली. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? पर्यायी उत्तरे:
EN
Consider the following statements:\na) The Balwantrai Mehta Committee was established in 1957.\nb) Balwantrai Mehta was a former Chief Minister of Madhya Pradesh.\nc) Thakur Phool Singh, B. G. Rao, and D. P. Singh were other members of this committee.\nd) Rajasthan was the first State in India to implement the three-tier Panchayati Raj system.\nWhich of the statements given above are correct? Alternative answers:\n1: Only a, b and c\n2: Only a, b and d\n3: Only a, c and d\n4: Only b, c and d
अचूक उत्तर: पर्याय (३) फक्त अ, क आणि ड
बलवंतराय मेहता समितीच्या ऐतिहासिक तथ्यांनुसार पर्याय (३) फक्त अ, क आणि ड हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: भारत सरकारने राष्ट्रीय विकास परिषदेच्या सूचनेनुसार जानेवारी १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती नेमली होती. समितीने नोव्हेंबर १९५७ मध्ये आपला अहवाल सादर केला.
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: बलवंतराय मेहता हे मध्य प्रदेशचे नव्हे, तर गुजरात राज्याचे दुसरे मुख्यमंत्री (१९६३ ते १९६५) होते! १९६५ च्या भारत-पाक युद्धादरम्यान त्यांच्या विमानावर हल्ला होऊन त्यांचे निधन झाले होते. त्यामुळे विधान (ब) चूक आहे.
•
विधान (क) बरोबर आहे: या समितीमध्ये ठाकूर फुलसिंग, बी. जी. राव आणि डी. पी. सिंग (सचिव) हे इतर सदस्य होते.
•
विधान (ड) बरोबर आहे: भारतात सर्वप्रथम त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेची अंमलबजावणी राजस्थान राज्याने केली (२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते नागौर येथे उद्घाटन).
•
म्हणून अचूक विधाने (अ), (क) आणि (ड) आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: बलवंतराय मेहता समिती (१९५७):
•
स्थापना: जानेवारी १९५७ (अहवाल: नोव्हेंबर १९५७).
•
अध्यक्ष: बलवंतराय मेहता (गुजरातचे माजी मुख्यमंत्री).
•
त्रिस्तरीय शिफारस: ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद.
•
पंचायत राजचा स्वीकार करणारी पहिली राज्ये:
१.
राजस्थान (२ ऑक्टोबर १९५९ - नागौर).
२.
आंध्र प्रदेश (१ नोव्हेंबर १९५९ - शादनगर).
•
महाराष्ट्र: ९ वे राज्य (१ मे १९६२).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only a, c and d
Based on historical and constitutional facts of the Balwantrai Mehta Committee, Option (3) Only a, c and d is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is correct: The Committee on Plan Projects headed by Balwantrai Mehta was constituted in January 1957 and submitted its landmark report in November 1957.
•
Statement (b) is incorrect: Balwantrai Mehta was the former Chief Minister of Gujarat (serving as the 2nd Chief Minister from 1963 to 1965), NOT Madhya Pradesh. Hence, statement (b) is false.
•
Statement (c) is correct: Thakur Phool Singh, B. G. Rao, and D. P. Singh (Member-Secretary) were fellow members of the committee.
•
Statement (d) is correct: Rajasthan became the first State in India to establish a three-tier Panchayati Raj system, inaugurated by Prime Minister Jawaharlal Nehru on 2 October 1959 at Nagaur.
•
Therefore, statements (a), (c), and (d) are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Balwantrai Mehta Committee (1957):
•
Termed "Architect of Panchayati Raj in India".
•
Recommended 3-tier structure of Democratic Decentralisation.
•
First States to implement:
1.
Rajasthan (2 Oct 1959, Nagaur).
2.
Andhra Pradesh (1 Nov 1959, Shadnagar).
•
Maharashtra was the 9th State (1 May 1962).