खालील विधाने विचारात घ्या : अ) 'कायद्यापुढील समता' ही संकल्पना मुळची अमेरिकन आहे तर 'कायद्याचे समान संरक्षण' ही संकल्पना ब्रिटीशांकडून घेतली आहे. ब) 'कायद्याचे अधिराज्य' ज्याचा अंतर्गत अनुच्छेद 14 मध्ये आहे ते राज्यघटनेचे 'पायाभूत वैशिष्ट्ये' असून ते घटनादुरुस्तीद्वारे देखील नष्ट करता येणार नाही. क) राजदूत, याच्यासह परदेशस्थ यांना फौजदारी व दिवाणी कारवाईपासून संरक्षण दिलेले आहे. वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements:
a) The concept 'Equality before law' is of American origin while 'Equal protection of the laws' is taken from the British.
b) The 'Rule of Law' embodied in Article 14 is a 'basic feature' of the Constitution and cannot be destroyed even by an amendment.
c) Foreign ambassadors and diplomats along with all foreign residents are immune from criminal and civil proceedings.
Which of the above statement(s) is/are correct?
1) a, b
2) b, c
3) Only b
4) All of the above
अचूक उत्तर: पर्याय (3) फक्त ब
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान अ चुकीचे आहे: 'कायद्यापुढील समता' ही मूळची ब्रिटिश संकल्पना आहे आणि 'कायद्याचे समान संरक्षण' ही मूळची अमेरिकन संकल्पना आहे (उलट दिले आहे).
•
विधान ब बरोबर आहे: अनुच्छेद 14 मधील 'कायद्याचे अधिराज्य' (Rule of Law) हे राज्यघटनेचे पायाभूत वैशिष्ट्य (Basic Feature) असून ते कलम 368 अंतर्गत केलेल्या घटनादुरुस्तीनेही नष्ट करता येत नाही.
•
विधान क चुकीचे आहे: केवळ राजदूत व राजनैतिक प्रतिनिधींना राजनैतिक संरक्षण असते; सर्वसामान्य परदेशी रहिवाशांना (परदेशस्थ) भारतातील न्यायालयांच्या दिवाणी व फौजदारी कारवाईपासून संरक्षण नसते.
त्यामुळे केवळ विधान ब बरोबर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 14 ची वैशिष्ट्ये:
•
कायद्यापुढे समता (Equality before Law): ब्रिटिश मूळ (नकारात्मक).
•
कायद्याचे समान संरक्षण (Equal Protection of Laws): अमेरिकन मूळ (सकारात्मक).
•
कायद्याचे अधिराज्य हे संविधानाचे मूलभूत वैशिष्ट्य (Basic Structure) आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only b
Detailed Analysis:
•
Statement a is incorrect: 'Equality before law' is of British origin (A.V. Dicey), whereas 'Equal protection of the laws' is of American origin.
•
Statement b is correct: The 'Rule of Law' inherent in Article 14 is recognized as a part of the 'Basic Structure' of the Constitution and is immune from destructive constitutional amendments.
•
Statement c is incorrect: Immunity from legal proceedings is confined to foreign sovereigns, ambassadors, and diplomatic envoys; ordinary foreign residents in India are fully amenable to civil and criminal laws.
Therefore, only statement b is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Article 14 foundations:
•
Equality before law = British origin (negative concept).
•
Equal protection of the laws = American origin (positive concept).
•
Rule of Law is a non-derogable Basic Structure element.