खालील विधानांवर विचार करा. अ) लवादाचा कायदा 1940 मधील तरतुदी ग्राहक मंचास लागू नाहीत. ब) जी व्यक्ती वस्तुची खरेदी व्यापारी कारणाकरिता करते ती ग्राहक या कक्षेत येत नाही. पर्यायी उत्तरे:
EN
Consider the following statements:
a. The provisions of the Arbitration Act, 1940 are not applicable to consumer forums.
b. A person who purchases goods for commercial purposes does not fall within the definition of a consumer.
Alternative answers:
लवाद कायदा व ग्राहक व्याख्या - विधानांचे विश्लेषण:
1.
विधान अ (सत्य): सर्वोच्च न्यायालयाने 'फेअर एअर इंजिनिअर्स प्रा. लि. विरुद्ध एन. के. मोदी' (1996) या ऐतिहासिक खटल्यात स्पष्ट केले आहे की, ग्राहक संरक्षण कायद्याचे कलम 3 हे इतर कायद्यांना पूरक (In addition to and not in derogation of) असल्याने, लवाद कायद्यातील (Arbitration Act 1940 / 1996) लवाद कलमामुळे ग्राहक मंचाचे अधिकार हिरावून घेतले जात नाहीत; ग्राहक मंच लवाद कायद्यातील तरतुदींच्या अधीन नाही.
2.
विधान ब (सत्य): ग्राहक संरक्षण कायदा 1986 च्या कलम 2(1)(d) नुसार, जी व्यक्ती वस्तूंची खरेदी व्यापारी/व्यावसायिक कारणासाठी (Commercial Purpose) करते, ती व्यक्ती 'ग्राहक' या कक्षेत येत नाही (स्वतःच्या उपजीविकेसाठी स्वयंरोजगार अपवाद वगळता).
म्हणून दोन्ही विधाने कायदेशीरदृष्ट्या सत्य असल्याने 'दोन्हीही वाक्ये बरोबर आहेत' (पर्याय 3) हे अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सर्वोच्च न्यायालयाने 'एम/एस नॅशनल सीड्स कॉर्पोरेशन लि. विरुद्ध एम. मधुसूदन रेड्डी' (2012) खटल्यातही लवाद करार असला तरी ग्राहक मंचाकडे दाद मागण्याचा ग्राहकाचा अधिकार अबाधित असल्याचा पुनरुच्चार केला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Arbitration Bar & Commercial Purpose - Statement Verification:
1.
Statement a (True): In the landmark ruling *Fair Air Engineers Pvt. Ltd. v. N.K. Modi (1996)*, the Supreme Court held that Section 3 of the CPA provides remedies in addition to and not in derogation of other laws; an arbitration clause under the Arbitration Act does not oust the jurisdiction of consumer forums.
2.
Statement b (True): Under Section 2(1)(d) of the CPA, any person who purchases goods or avails services for a commercial purpose is explicitly excluded from the definition of a 'consumer' (unless purchased exclusively for earning livelihood by self-employment).
Since both statements are legally sound, 'Both statements are correct' (Option 3) is the right answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The existence of an arbitration clause in an agreement does not bar a consumer from approaching consumer forums for relief.