खालील विधानांचा विचार करा. अ) वनस्पती मोठ्या प्रमाणात इन्फ्रारेड प्रकाश परावर्तित करतात. ब) सदाहरित वनस्पतीपेक्षा लाकडाचे इन्फ्रारेड प्रकाश परावर्तन खूपच कमी असते. क) पाणी आणि मृदा हेदेखील प्रात्याक्षिकपणे कोणताही इन्फ्रारेड प्रकाश परावर्तित करत नाहीत. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/त ?
EN
Consider the following statements:
a) Vegetation reflects a large proportion of infrared light.
b) The infrared reflectance of wood is much lower than that of evergreen vegetation.
c) Water and soil also practically reflect no infrared light.
Which of the above statement(s) is/are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय १ (फक्त अ आणि क)
स्पष्टीकरण:
•
स्पेक्ट्रल रिफ्लेक्टन्स (Spectral Reflectance in Remote Sensing):
•
विधान (अ) बरोबर आहे: निरोगी हिरवी वनस्पती पानांमधील स्पॉन्जी मेसोफिल (Spongy Mesophyll) पेशींच्या अंतर्गत संरचनेमुळे जवळच्या इन्फ्रारेड (Near-Infrared - NIR) प्रकाशाचे मोठ्या प्रमाणावर परावर्तन (सुमारे ४०% ते ५०%) करतात. त्यामुळे इन्फ्रारेड उपग्रह प्रतिमांवर वनस्पती चमकदार लाल रंगात दिसते.
•
विधान (क) बरोबर आहे: स्वच्छ पाणी इन्फ्रारेड प्रारणाचे प्रचंड शोषण करते आणि इन्फ्रारेड प्रकाशाचे जवळजवळ काहीही परावर्तन करत नाही (Reflectance is near zero), ज्यामुळे उपग्रह प्रतिमांमध्ये पाण्याचे साठे अतिशय गडद किंवा काळे दिसतात. त्याचप्रमाणे ओली मृदादेखील इन्फ्रारेडचे मोठ्या प्रमाणात शोषण करते.
•
विधान (ब) योग्य मानले जात नाही: सुदूरसंवेदनाच्या मुलभूत तत्त्वांमध्ये वनस्पती आणि पाणी/मृदा यांच्या इन्फ्रारेड परावर्तनातील हा टोकाचा फरक भू-आच्छादन वर्गीकरणासाठी सर्वात महत्त्वाचा मानला जातो.
•
म्हणून अधिकृत विश्लेषणानुसार फक्त अ आणि क ही विधाने बरोबर आहेत (पर्याय १).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सुदूरसंवेदनातील इन्फ्रारेड परावर्तन वैशिष्ट्ये:
•
निरोगी वनस्पती: इन्फ्रारेडचे उच्च परावर्तन (High NIR Reflectance).
•
पाणी: इन्फ्रारेडचे संपूर्ण शोषण (Absorbs NIR completely - दिसते काळे).
•
वनस्पती निर्देशांक: NDVI = (NIR - Red) / (NIR + Red).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Only a and c)
Explanation:
•
Principles of Spectral Reflectance in Remote Sensing:
•
Statement (a) is CORRECT: Healthy green vegetation strongly reflects Near-Infrared (NIR) radiation (40%–50%) due to internal scattering within the spongy mesophyll cell structure of leaves.
•
Statement (c) is CORRECT: Clear water absorbs nearly all incoming Near-Infrared radiation, having virtually zero reflectance in the NIR spectrum, which makes water bodies appear starkly dark/black in false-colour composite (FCC) satellite imagery. Moist soils also show strong NIR absorption.
•
This extreme contrast between vegetation (high NIR reflectance) and water/soil (low NIR reflectance) forms the core basis for remote sensing indices like NDVI.
•
Therefore, statements (a) and (c) are correct (Option 1).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Spectral Signatures in Near-Infrared (NIR):
•
Healthy Vegetation: High reflectance (appears bright red in standard FCC).
•
Water bodies: Near-total absorption (appears dark blue or black).
•
Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) formula: $\text{NDVI} = \frac{\text{NIR} - \text{Red}}{\text{NIR} + \text{Red}}$.