खालील विधानांचा विचार करा व उत्तराचा योग्य पर्याय निवडा : अ) महाराष्ट्रातील जोर्वे, नेवासा, दायमाबाद, चांडोली, सोनगांव, इनामगांव, प्रकाशे, नाशिक, इत्यादी ठिकाणी ताम्रपाषाण युगीन संस्कृतीचे अवशेष मिळाले आहेत. ब) राजस्थामध्ये आहार व गिलुंड, मध्यप्रदेशातील माळवा, कायथा, एरण, इत्यादि ठिकाणी ताम्रपाषाण युगीन संस्कृतीचे अवशेष मिळाले आहेत. पर्यायी उत्तरे:
EN
Consider the following statements and select the correct option:
a) Remains of Chalcolithic culture have been found in Maharashtra at Jorwe, Nevasa, Daimabad, Chandoli, Songaon, Inamgaon, Prakashe, Nashik, etc.
b) Remains of Chalcolithic culture have been found at Ahar and Gilund in Rajasthan, and Malwa, Kayatha, Eran, etc. in Madhya Pradesh.
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय 1 (दोन्ही विधाने बरोबर आहेत)
ऐतिहासिक संदर्भ व सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
ताम्रपाषाण संस्कृती (Chalcolithic Cultures - इ.स.पूर्व २००० ते ७००): दगड आणि तांबे या धातूचा एकत्रित वापर करणारी ग्रामीण शेतकरी संस्कृती:
•
विधान अ बरोबर आहे: महाराष्ट्रात गोदावरी, प्रवरा, तापी आणि भीमा खोऱ्यात ताम्रपाषाण युगीन 'जोर्वे संस्कृती' (Jorwe Culture) आणि 'सावळदा संस्कृती' चे विपुल अवशेष मिळाले आहेत. यामध्ये दायमाबाद (सर्वात मोठे केंद्र जिथे प्रसिद्ध कांस्य रथ सापडला), इनामगाव (किल्लेबंदी व मातीची घरे), नेवासा, जोर्वे, चांडोली, सोनगाव, प्रकाशे, नाशिक ही प्रमुख उत्खनित ठिकाणे आहेत.
•
विधान ब बरोबर आहे:
•
राजस्थान: आहार संस्कृती / बनास संस्कृती (Ahar & Gilund - तांब्याच्या वितळणाचे मोठे केंद्र).
•
मध्य प्रदेश: कायथा संस्कृती, माळवा संस्कृती (नवदाटोली) आणि एरण संस्कृती.
त्यामुळे दोन्ही विधाने पूर्णपणे सत्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे ताम्रपाषाण स्थळ: दायमाबाद (अहमदनगर जिल्हा, प्रवरा नदीकाठ - कांस्य रथ, गेंडा, हत्ती, म्हैस सापडली).
•
इनामगाव (पुणे जिल्हा, घोड नदीकाठ): मातृदेवतेची मूर्ती, ५ खोल्यांचे घर आणि धान्याचे कोठार सापडले.
•
आहार (Ahar, राजस्थान): याचे प्राचीन नाव 'तांबवती' (तांब्याचे शहर) होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Both statements are correct)
Historical Context & Detailed Explanation:
•
Chalcolithic Cultures (c. 2000–700 BCE): Non-urban farming communities characterizing the transition between the Neolithic and the Iron Age:
•
Statement a is correct: Maharashtra was a major hub of the Jorwe Culture (spanning the Pravara-Godavari, Tapi, and Bhima river valleys). Prominent excavated sites include Daimabad, Inamgaon, Jorwe, Nevasa, Chandoli, Songaon, Prakashe, and Bahal.
•
Statement b is correct:
•
Southeastern Rajasthan: Ahar-Banas Culture (Ahar, Gilund, Balathal—specialized in copper smelting).
•
Central India (Madhya Pradesh): Kayatha, Malwa (Navdatoli), and Eran cultures.
Hence, both statements are historically accurate.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Daimabad (Ahmednagar, Maharashtra): The largest Jorwe site (20 hectares), famous for four solid bronze sculptures: a chariot driven by a man with two oxen, an elephant, a rhinoceros, and a buffalo.
•
Inamgaon (Pune, Maharashtra): Extensive craft specialization, granaries, and a chief's five-room house.
•
Ancient name of Ahar was Tambavati (place of copper).