खालील विधानांचा विचार करा व योग्य पर्याय निवडा: (अ) भारतात स्थानिक पातळीवर लोकशाही सत्तेचे विकेंद्रीकरण करण्यासाठी बलवंतराय मेहता समितीने त्रिस्तरीय संरचनेची शिफारस केली. (ब) या समितीने पंचायत समितीला कार्यकारी (Executive) संस्था आणि जिल्हा परिषदेला समन्वय व सल्लागार संस्था बनविण्याची शिफारस केली होती. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहेत?
EN
Consider the following statements and select the correct option:
(a) The Balwantrai Mehta Committee recommended a three-tier structure for democratic decentralisation of power at the local level in India.
(b) This committee recommended making the Panchayat Samiti the executive body and the Zilla Parishad a supervisory and advisory body.
Which of the above statements is/are correct?
स्पष्टीकरण (मराठी):
•
योग्य पर्याय: (२)
•
विधान (अ) बरोबर आहे: बलवंतराय मेहता समितीने (१९५७) ग्राम स्तरावर ग्रामपंचायत, ब्लॉक/तालुका स्तरावर पंचायत समिती आणि जिल्हा स्तरावर जिल्हा परिषद अशा त्रिस्तरीय रचनेची शिफारस केली.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: राष्ट्रीय पातळीवर बलवंतराय मेहता समितीने ब्लॉक स्तरावरील पंचायत समिती ही मुख्य कार्यकारी संस्था (Executive Body) असावी आणि जिल्हा परिषद ही प्रामुख्याने समन्वय, पर्यवेक्षण आणि सल्लागार स्वरूपाची असावी अशी शिफारस केली होती. (मात्र महाराष्ट्रात वसंतराव नाईक समितीने जिल्हा परिषदेला सर्वाधिक शक्तिशाली कार्यकारी संस्था बनवले).
•
दोन्ही विधाने पूर्णपणे सत्य असल्याने पर्याय (२) योग्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
बलवंतराय मेहता मॉडेलमध्ये पंचायत समिती सर्वाधिक प्रभावी होती, तर महाराष्ट्रातील नाईक समिती मॉडेलमध्ये जिल्हा परिषद ही मुख्य कार्यकारी संस्था बनविण्यात आली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation (English):
•
Correct Option: (2)
•
Statement (a) is correct: The Balwantrai Mehta Committee (1957) recommended a three-tier system: Gram Panchayat at the village level, Panchayat Samiti at the block level, and Zilla Parishad at the district level.
•
Statement (b) is correct: The committee recommended that the Panchayat Samiti should be the primary executive body, while the Zilla Parishad should be an advisory, co-ordinating, and supervisory body. (Note: In contrast, Maharashtra's Naik Committee chose ZP as the supreme executive body).
•
Since both statements are factually accurate, Option (2) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Under the original Balwantrai Mehta design, Panchayat Samiti was the executive engine, whereas in Maharashtra, Zilla Parishad was made the principal executive tier.