🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

खालील विधाने विचारात घ्या: विधान (A): कठोर आणि अतिश्रमाच्या व्यायामादरम्यान मानवी कंकाल स्नायूंमध्ये तात्पुरत्या स्वरूपात 'विनॉक्सिश्वसन' (Anaerobic Respiration) घडून येते. कारण (R): अतिश्रम करताना स्नायू पेशींना आवश्यक असणाऱ्या ऑक्सिजनचा पुरवठा अपुरा पडल्यामुळे पेशी ग्लुकोजचे अपूर्ण विघटन करून लॅक्टिक आम्ल (Lactic acid) तयार करतात, ज्याच्या संचयनामुळे स्नायूंमध्ये पेटके (Cramps/स्नायूदुखी) येतात. योग्य पर्याय निवडा:

EN Consider the following statements: Assertion (A): During heavy and strenuous muscular exercise, temporary 'Anaerobic Respiration' occurs in human skeletal muscles. Reason (R): Under strenuous physical exertion, when oxygen delivery falls short of the muscles' high metabolic demand, muscle cells switch to anaerobic glycolysis producing lactic acid, whose accumulation causes muscle fatigue and cramps. Select the correct option:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

(A) आणि (R) दोन्ही बरोबर आहेत आणि (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.

Both (A) and (R) are correct and (R) is the correct explanation of (A).

(A) आणि (R) दोन्ही बरोबर आहेत, परंतु (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण नाही.

Both (A) and (R) are correct, but (R) is not the correct explanation of (A).

(A) बरोबर आहे, परंतु (R) चूक आहे.

(A) is correct, but (R) is incorrect.

(A) चूक आहे, परंतु (R) बरोबर आहे.

(A) is incorrect, but (R) is correct.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

पर्याय (१) हे योग्य उत्तर आहे.

• विधान (A) बरोबर आहे: सामान्यतः मानव केवळ ऑक्सिश्वसन करतो; परंतु जेव्हा आपण खूप वेगाने धावतो किंवा जड व्यायाम करतो, तेव्हा स्नायूंना प्रचंड ऊर्जेची गरज असते, जी रक्ताव्दारे पोहोचणाऱ्या ऑक्सिजनच्या मर्यादेपेक्षा जास्त असते. अशा आणीबाणीच्या वेळी स्नायू तात्पुरते ऑक्सिजनविना श्वसन (Anaerobic glycolysis) करतात.

• कारण (R) बरोबर आहे आणि योग्य स्पष्टीकरण देते: ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे पायरुव्हिक आम्लाचे ऑक्सिडीकरण न होता त्याचे रूपांतर 'लॅक्टिक आम्लामध्ये' (Lactic acid) होते. हे लॅक्टिक आम्ल स्नायूंमध्ये साचल्यामुळे स्नायू थकतात आणि पायात गोळे / पेटके (Muscle cramps) येतात. विश्रांती घेतल्यानंतर व भरपूर ऑक्सिजन मिळाल्यानंतर हे लॅक्टिक आम्ल यकृतात जाऊन पुन्हा पायरुव्हेटमध्ये रूपांतरित होते (कोरी चक्र / Cori cycle).

• त्यामुळे (R) हे (A) चे अचूक वैज्ञानिक कारण स्पष्ट करते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• स्नायूंमध्ये पेटके येण्यास कारणीभूत आम्ल = लॅक्टिक आम्ल (Lactic acid)

• लॅक्टिक आम्लाचे चयापचय यकृतात घडवून आणणारे चक्र = कोरी चक्र (Cori cycle)

• या स्थितीत निर्माण झालेल्या ऑक्सिजनच्या तुटवड्याला 'ऑक्सिजन डेफिसिट / डेट' (Oxygen debt) म्हणतात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

Option (1) is the correct answer.

• Assertion (A) is correct: Although human metabolism is obligatorily aerobic, skeletal muscles possess the adaptive capacity to undergo transient anaerobic respiration (lactic acid fermentation) during sudden, heavy, and sustained muscular exertion.

• Reason (R) is correct and provides the exact explanation: When ATP demand outpaces oxygen delivery via capillary circulation, pyruvate produced via glycolysis cannot enter the mitochondria. Instead, lactate dehydrogenase reduces pyruvate into lactic acid ($C_3H_6O_3$). The localized buildup of lactate and associated acidosis in myofibrils leads to muscle fatigue, soreness, and painful muscle cramps.

• Thus, (R) perfectly explains assertion (A).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Substance responsible for muscle fatigue/cramps = Lactic acid

• Hepatic pathway recycling lactate back to glucose = Cori cycle

• The oxygen deficit incurred during heavy exercise is known as 'Oxygen debt'.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) (A) आणि (R) दोन्ही बरोबर आहेत आणि (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण आहे. (अचूक उत्तर): पर्याय (१) हे योग्य उत्तर आहे.

⚠️ पर्याय (2) (A) आणि (R) दोन्ही बरोबर आहेत, परंतु (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण नाही. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) (A) बरोबर आहे, परंतु (R) चूक आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) (A) चूक आहे, परंतु (R) बरोबर आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(A) आणि (R) दोन्ही बरोबर आहेत आणि (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.' हे असून ते 'मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानवी श्वसन संस्था व कार्यपद्धती' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन