खालील विधाने विचारात घ्या: विधान (A): मासिक पाळीच्या साधारण १४ व्या दिवशी स्त्रीबीजांडनादरम्यान (Ovulation) परिपक्व ग्राफियन कूपिकामधून (Graafian follicle) अंडपेशी बाहेर पडून फॅलोपियन नलिकेकडे सोडली जाते. कारण (R): पीयूषिका ग्रंथीमधून स्रवणाऱ्या ल्युटेनिझिंग संप्रेरकाची पातळी (LH Surge) मध्य-चक्रादरम्यान अचानक अत्यंत उच्च पातळीवर पोहोचल्यामुळे ग्राफियन कूपिका फुटून स्त्रीबीजांडनास थेट चालना मिळते. योग्य पर्याय निवडा:
EN
Consider the following statements:
Assertion (A): During ovulation around the 14th day of a normal menstrual cycle, a mature secondary oocyte is released from the ruptured Graafian follicle into the Fallopian tube.
Reason (R): A sudden mid-cycle peak in the secretion of Luteinizing Hormone (LH surge) from the anterior pituitary directly triggers the rupture of the Graafian follicle and induces ovulation.
Select the correct option:
स्पष्टीकरण:
पर्याय (१) हे योग्य उत्तर आहे.
•
विधान (A) सत्य आहे: सामान्य २८ दिवसांच्या मासिक पाळी चक्रामध्ये साधारण १४ व्या दिवशी अंडाशयात पूर्ण विकसित झालेली ग्राफियन कूपिका (Graafian follicle) फुटते आणि त्यातून दुय्यम अंडपेशी (Secondary oocyte) उदराच्या पोकळीत व नंतर फॅलोपियन नलिकेच्या फिमब्रीद्वारे नलिकेत घेतली जाते. या प्रक्रियेला 'स्त्रीबीजांडन' (Ovulation) म्हणतात.
•
कारण (R) सत्य आहे आणि योग्य स्पष्टीकरण देते: पूर्व पीयूषिका ग्रंथीमधून स्रवणारे LH आणि FSH चक्राच्या १४ व्या दिवशी कमाल पातळी गाठतात. विशेषतः LH ची रक्तातील पातळी अचानक प्रचंड वाढते, ज्याला 'एल.एच. सर्ज' (LH Surge) म्हणतात. हाच एलएच सर्ज ग्राफियन कूपिकेची भिंत फोडून अंड बाहेर टाकण्यास कारणीभूत ठरतो.
•
त्यामुळे (R) हे (A) चे तंतोतंत शास्त्रीय स्पष्टीकरण देते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
ओव्ह्युलेशनसाठी (स्त्रीबीजांडनासाठी) जबाबदार प्रमुख संप्रेरक = LH (Luteinizing Hormone / LH Surge).
•
सामान्य २८ दिवसांच्या चक्रात ओव्ह्युलेशनचा दिवस = १४ वा दिवस.
•
ओव्ह्युलेशननंतर ग्राफियन कूपिकेचे रूपांतर कशात होते? = कॉर्पस ल्युटियम (Corpus luteum - पिवळी ग्रंथी, जी प्रोजेस्टेरॉन स्रवते).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
Option (1) is the correct answer.
•
Assertion (A) is true: In an average 28-day human menstrual cycle, ovulation occurs around day 14, where the mature Graafian follicle ruptures at the ovarian surface, releasing the secondary oocyte into the peritoneal cavity to be gathered by the fimbriae of the Fallopian tube.
•
Reason (R) is true and correctly explains (A): Both LH and FSH attain peak concentrations mid-cycle. Rapid secretion of Luteinizing Hormone (LH) leading to its maximum concentration—known as the LH surge—induces rupture of the mature Graafian follicle and ejection of the ovum (ovulation).
•
Thus, (R) is the exact causal explanation for (A).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Trigger for ovulation: LH Surge (Luteinizing Hormone mid-cycle peak)
•
Day of ovulation: ~Day 14 (in 28-day cycle)
•
Ruptured follicle converts into: Corpus luteum (secretes progesterone).