भू-स्थिर उपग्रहाबाबत (Geostationary Satellite) खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) हे उपग्रह अंतराळात परिभ्रमण (Revolution) करत नसून अंतराळातील एका बिंदूवर पूर्णपणे स्थिर असतात. (ब) पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून हे उपग्रह सुमारे १,००० किलोमीटर उंचीवर स्थापित केलेले असतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/ने **सत्य** आहे/आहेत?
EN
Consider the following statements regarding a Geostationary Satellite:
(a) These satellites do not undergo orbital revolution in space and remain entirely stationary at a fixed spatial coordinate.
(b) These satellites are positioned at an altitude of approximately 1,000 kilometers above the Earth's surface.
Which of the above statements is/are **correct**?
योग्य उत्तर पर्याय (४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) असत्य: भू-स्थिर उपग्रह स्थिर नसतात; ते विषुववृत्ताच्या पातळीत पृथ्वीच्या परिवलनाच्या दिशेनेच (पश्चिमेकडून पूर्वेकडे) २४ तासांच्या आवर्तकाळात वेगाने परिभ्रमण करत असतात. पृथ्वीचा आणि उपग्रहाचा आवर्तकाळ तंतोतंत समान असल्याने पृथ्वीवरील निरीक्षकाला ते एकाच जागी स्थिर असल्याचा भास होतो.
•
विधान (ब) असत्य: भू-स्थिर उपग्रह पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून सुमारे ३५,७८६ किलोमीटर (अंदाजे ३६,००० किमी) या प्रचंड उंचीवर स्थापित केले जातात. १,००० किमी उंचीवर ध्रुवीय किंवा कमी उंचीचे (LEO / Polar) उपग्रह असतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
दोन्ही विधाने तथ्यात्मकदृष्ट्या चुकीची असल्याने पर्याय (४) बरोबर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भू-स्थिर उपग्रहाची (GEO) वैशिष्ट्ये:
१)
उंची: सुमारे ३६,००० किमी (३५,७८६ किमी).
२)
आवर्तकाळ: २४ तास.
३)
दिशा: पश्चिमेकडून पूर्वेकडे (विषुववृत्तीय कक्षा).
४)
उपयोग: दूरसंचार, हवामान अंदाज, दूरदर्शन प्रसारण.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4).
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is Incorrect: Geostationary satellites are not stationary in space; they orbit Earth from West to East along the equatorial plane at approximately 3.07 km/s with an orbital period of exactly 24 hours (matching Earth's axial rotation). Because their angular velocity equals Earth's, they appear stationary relative to a terrestrial observer.
•
Statement (b) is Incorrect: Geostationary satellites are located at an orbital altitude of approximately 35,786 km (~36,000 km) above Earth's equator. Low Earth Orbit (LEO) and polar satellites orbit at ~500–1,000 km.
•
Both statements are factually incorrect; therefore, Neither / Both are incorrect (Option 4) is the correct choice.
Distractor Analysis:
•
Both statements are false, confirming Option (4).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key Parameters of Geostationary Orbit (GEO):
1.
Altitude: ~36,000 km (35,786 km).
2.
Orbital Period: 24 hours.
3.
Orbit Plane: Equatorial plane, moving West to East.
4.
Applications: Telecommunications, weather forecasting, satellite television.