पर्यावरणाच्या संरचनेबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: अ) मृदा (माती), जल आणि हवामान हे पर्यावरणाचे अजैविक (असेंद्रिय / भौतिक) घटक आहेत. ब) शैक्षणिक संस्था, दळणवळण जाळे व सामाजिक संरचना हे मानवनिर्मित (सांस्कृतिक) पर्यावरणाचे घटक आहेत. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding environmental components:
(a) Soil, water, and climate are abiotic (inorganic / physical) components of the environment.
(b) Educational institutions, communication/transport networks, and social structures are components of the cultural (man-made) environment.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
अचूक उत्तर पर्याय (३) - विधान (अ) आणि (ब) दोन्ही बरोबर आहेत हे आहे.
### सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्यावरणाचे प्रमुख वर्गीकरण:
•
१. नैसर्गिक / भौतिक पर्यावरण (Natural/Physical Environment):
•
अजैविक / भौतिक घटक (Abiotic Components): यामध्ये शिलावरण (मृदा, खडक, खनिजे), जलावरण (नद्या, महासागर, भूजल), आणि वातावरणीय घटक (तापमान, हवा, पर्जन्य, सूर्यप्रकाश, हवामान) यांचा समावेश होतो. म्हणून विधान (अ) बरोबर आहे.
•
जैविक घटक (Biotic Components): वनस्पती (उत्पादक), प्राणी (भक्षक) आणि सूक्ष्मजीव (विघटक).
•
२. मानवनिर्मित / सांस्कृतिक पर्यावरण (Man-made / Cultural Environment):
•
मानवाने निसर्गाशी जुळवून घेताना आणि आपल्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी निर्माण केलेल्या कृत्रिम रचनेला सांस्कृतिक पर्यावरण म्हणतात. यामध्ये शिक्षण संस्था, राजकीय व सामाजिक संघटना, दळणवळण व वाहतूक व्यवस्था, शहरे, तंत्रज्ञान यांचा समावेश होतो. म्हणून विधान (ब) बरोबर आहे.
### पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) व (२) अपूर्ण: दोन्ही विधाने पर्यावरणशास्त्राच्या मूलभूत संकल्पनांनुसार परिपूर्ण सत्य आहेत.
•
पर्याय (३) अचूक: दोन्ही विधाने योग्य असल्याने पर्याय (३) हे योग्य उत्तर ठरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
पर्यावरण (Environment): हा शब्द फ्रेंच शब्द 'Environia' / 'Environner' (अर्थ: सभोवतालचे वेढणे/परिसर) यापासून आला आहे.
•
पर्यावरण संरक्षण कायदा: भारतात १९८६ मध्ये लागू करण्यात आला (अनुच्छेद २५३ अन्वये).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) - Both statements (a) and (b) are correct.
### Detailed Explanation:
•
Components of Environment:
•
1. Natural / Physical Environment:
•
Abiotic (Physical/Inorganic) Components: Include lithosphere (rocks, soil minerals), hydrosphere (oceans, freshwater systems), and atmosphere (temperature, moisture, sunlight, wind, climate). Hence, Statement (a) is correct.
•
Biotic Components: Living organisms comprising flora, fauna, and decomposers/microorganisms.
•
2. Cultural / Anthropogenic Environment:
•
The domain constructed by human modification of nature through technological, social, and institutional mechanisms. It encompasses educational institutions, transportation and communication infrastructure, administrative and economic frameworks. Hence, Statement (b) is correct.
### Option Analysis:
•
Options (1) and (2) are incomplete: Both statements are universally accepted classifications in environmental studies.
•
Option (3) is correct: Accurately validates both propositions.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
The term 'Environment' is derived from the French word 'Environner', meaning to encircle or surround.
•
India enacted the omnibus Environment (Protection) Act in 1986 under Article 253 of the Constitution, following the Bhopal Gas Tragedy.