मानवी शरीराच्या सुदृढ पोषणासाठी आवश्यक असणाऱ्या मूलद्रव्यांविषयी (Essential Minerals) खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) मानवी शरीराच्या सामान्य वाढ, विकास आणि चयापचय क्रियांसाठी साधारणपणे २१ मूलद्रव्ये आवश्यक मानली जातात. (ब) शरीरास दररोज १०० मिग्रॅ पेक्षा जास्त प्रमाणात आवश्यक असणाऱ्या मूलद्रव्यांना 'बृहत्-मूलद्रव्ये' (Macrominerals / Macro-elements) असे म्हणतात. (क) मानवाच्या शरीरात १४ मूलद्रव्ये कमी प्रमाणात आवश्यक असतात त्यांना मायक्रोएलिमेंट्स म्हणतात. वरीलपैकी कोणती विधाने **अचूक (सत्य)** आहेत?
EN
Consider the following statements regarding Essential Minerals required for optimal human nutrition and metabolism:
(a) Approximately 21 elements are recognized as indispensable for human growth, development, and metabolic functions.
(b) Minerals required by the body in quantities greater than 100 mg per day are classified as 'Macrominerals' (Macro-elements).
(c) The 14 minerals required by humans in small quantities are called microelements.
Which of the above statements are **accurate (correct)**?
✅ योग्य उत्तर पर्याय (१) आहे.
🔹 संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:
•
विधान (अ) सत्य: मानवी शरीरशास्त्रात सामान्यतः २१ मूलद्रव्ये ही शरीराच्या पेशीरचना, संप्रेरके, विकरे व चयापचय क्रियांसाठी अत्यावश्यक (Essential Elements) म्हणून मानली जातात.
•
विधान (ब) सत्य: आहारातील आवश्यकतेनुसार खनिजांचे दोन वर्ग केले जातात:
१.
बृहत्-खनिजे / मॅक्रो-एलिमेंट्स (Macrominerals): ज्यांची शरीराला दररोज १०० मिग्रॅ पेक्षा जास्त गरज असते (उदा. कॅल्शियम, फॉस्फरस, पोटॅशियम, सल्फर, सोडियम, क्लोरीन आणि मॅग्नेशियम - हे ७ प्रमुख घटक).
२.
सूक्ष्म-खनिजे / मायक्रो-एलिमेंट्स (Microminerals / Trace elements): ज्यांची शरीराला दररोज १०० मिग्रॅ पेक्षा कमी गरज असते (उदा. लोह, आयोडीन, जस्त, तांबे, मॅंगनीज इ.).
•
विधान (क) अचूक मानले जात नाही: आधुनिक वैद्यकीय मानकांनुसार ट्रेस घटकांची वर्गवारी आणि व्याख्या परिमाणात्मक निकषांवर (दैनिक गरज < १०० मिग्रॅ) ठरते; विशिष्ट संख्यात्मक मर्यादा १५-१८ ट्रेस घटकांपर्यंत बदलू शकते. त्यामुळे मूळ आयोगाच्या निकषानुसार केवळ (अ) आणि (ब) ही विधाने अचूक मानली आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
मानवी शरीरात सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणारे चार मूलभूत घटक म्हणजे ऑक्सिजन (६५%), कार्बन (१८.५%), हायड्रोजन (९.५%) आणि नायट्रोजन (३.२%) आहेत. खनिजांमध्ये शरीरात सर्वाधिक प्रमाण कॅल्शियम (Ca) चे असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Correct Answer: Option (1)
🔹 Nutritional & Biochemical Explanation:
•
Statement (a) is TRUE: Modern nutritional physiology identifies approximately 21 distinct chemical elements as strictly indispensable for structural integrity, biochemical reactions, and systemic physiological balance in humans.
•
Statement (b) is TRUE: By formal nutritional definition, Macrominerals (Macro-elements) are those required in quantities exceeding 100 milligrams per day ($>100\text{ mg/day}$). There are 7 classical macrominerals: Calcium ($Ca$), Phosphorus ($P$), Potassium ($K$), Sulfur ($S$), Sodium ($Na$), Chlorine ($Cl$), and Magnesium ($Mg$).
•
Statement (c) is not accepted as strictly accurate: Trace elements (Microminerals) are quantitatively defined by dietary requirement ($<100\text{ mg/day}$), and modern biochemical registries identify varying numbers (ranging from 14 to 18 depending on ultratrace criteria like selenium, chromium, molybdenum, cobalt, etc.). Thus, per standard MPSC evaluation, statements (a) and (b) are accurate.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Four primary elements comprise 96% of human body mass: Oxygen (65%), Carbon (18.5%), Hydrogen (9.5%), and Nitrogen (3.2%). Among minerals, Calcium is the most abundant mineral in the human body (found primarily in bones and teeth).