घडीच्या पर्वतांसंदर्भात (Fold Mountains) खालील विधानांचा विचार करा: अ. घडीच्या पर्वतांमध्ये विविध प्रकारच्या खडकांची संरचना असते आणि त्यांच्यामध्ये खोल दऱ्या व उंच शंकू आकाराची शिखरे आढळतात. ब. घडीच्या पर्वतांची निर्मिती प्रामुख्याने भूपट्ट्यांच्या ताणजन्य बलांमुळे (Tensile forces) होते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding Fold Mountains:
a. Fold mountains possess diverse rock structures and are characterized by deep valleys and towering, conical peaks.
b. Fold mountains are primarily formed due to tensile forces acting within the Earth's crust.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
घडीच्या पर्वतांची निर्मिती व वैशिष्ट्ये:
१.
विधान (अ) बरोबर आहे: घडीच्या पर्वतांमध्ये (उदा. हिमालय, आल्प्स, रॉकीज, अँडीज) गाळाचे खडक, रूपांतरित खडक आणि आग्नेय खडक अशा विविध खडकांची गुंतागुंतीची संरचना असते. हिमनद्या आणि नद्यांच्या तीव्र अपक्षरण कार्यामुळे येथे खोल 'V' व 'U' आकाराच्या दऱ्या, उंच शिखरे आणि कडे आढळतात.
२.
विधान (ब) चुकीचे आहे: घडीच्या पर्वतांची निर्मिती ताणजन्य बलांमुळे (Tensile forces) होत नाही; तर ती भूगर्भातील संकोचन किंवा दाब बलांमुळे (Compressive forces) होते, जेव्हा दोन भूपट्ट समोरासमोर धडकतात. ताणजन्य बलांमुळे खचदरी (Rift Valley) किंवा गट पर्वत (Block Mountain) तयार होतात.
त्यामुळे केवळ विधान (अ) बरोबर असल्याने पर्याय १ (फक्त अ) हे योग्य उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
दाब बल (Compressive forces) = घडीचे पर्वत (उदा. हिमालय); ताण बल (Tensional forces) = गट पर्वत व खचदरी (उदा. नर्मदा खचदरी).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Orogenesis of Fold Mountains:
1.
Statement (a) is correct: Fold mountains (e.g., Himalayas, Alps, Andes) exhibit complex stratigraphic structures featuring folded sedimentary strata with metamorphic and igneous cores, carved with deep gorges, V-shaped valleys, and high pyramidal peaks.
2.
Statement (b) is incorrect: Fold mountains are formed by horizontal compressive forces (tangential forces of compression) operating at convergent plate boundaries. Tensional / tensile forces pull crustal blocks apart, creating fault-block mountains (horsts) and rift valleys (grabens).
Hence, only statement (a) is correct, making Option 1 (Only a) the right choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Compressive forces cause folding (Himalayas); tensional/tensile forces cause faulting and rift valleys (Narmada and Tapi valleys).