🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

भारतीय मिश्र अर्थव्यवस्थेच्या संदर्भातील खालील विधाने विचारात घ्या: १. भारताने पंचवार्षिक नियोजनाच्या माध्यमातून मिश्र अर्थव्यवस्थेचा औपचारिक स्वीकार केला. २. भारतीय मिश्र अर्थव्यवस्थेचे प्रारूप मूलभूत लोकशाही समाजवादावर आणि खाजगी व सार्वजनिक क्षेत्रांच्या सहअस्तित्वावर आधारलेले आहे. ३. १९९१ च्या नवीन आर्थिक धोरणानंतर भारतीय अर्थव्यवस्थेची वाटचाल अधिक खुली, उदारीकृत व जागतिकीकरणाभिमुख अर्थव्यवस्थेकडे वेगाने झाली आहे. वरीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?

EN Consider the following statements regarding India's Mixed Economic model: 1. India formally adopted a mixed economic system anchored through institutional Five-Year Plans. 2. The Indian mixed economy framework is founded upon democratic socialism and the harmonious coexistence of public and private sectors. 3. Post the 1991 economic reforms, the Indian economy has progressively transitioned toward a more open, liberalized, and market-oriented paradigm. Which of the statements given above is **incorrect**?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त १

Only 1

फक्त २

Only 2

फक्त ३

Only 3

एकही चुकीचे नाही (सर्व बरोबर आहेत)

None is incorrect (All are correct)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर एकही चुकीचे नाही (सर्व बरोबर आहेत) (पर्याय ४) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

1. विधान १ बरोबर आहे: भारताने १९४८ चे औद्योगिक धोरण आणि १९५० मध्ये नियोजन आयोगाची स्थापना करून पंचवार्षिक योजनांच्या माध्यमातून मिश्र अर्थव्यवस्थेचा पाया घातला.

2. विधान २ बरोबर आहे: पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय मिश्र अर्थव्यवस्थेने लोकशाही समाजवाद (Democratic Socialism) स्वीकारून सार्वजनिक क्षेत्राला 'कमांडर'ची भूमिका दिली, तसेच खाजगी उद्योगांनाही विकासात भागीदार बनवले.

3. विधान ३ बरोबर आहे: जुलै १९९१ मध्ये सुरू झालेल्या LPG (उदारीकरण, खाजगीकरण, जागतिकीकरण) सुधारणांमुळे भारतीय अर्थव्यवस्थेने नियंत्रणमुक्त आणि जागतिक बाजारपेठेशी जोडलेल्या मुक्त व्यवस्थेकडे वाटचाल केली.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

भारतीय अर्थव्यवस्था आजही एक मिश्र अर्थव्यवस्थाच आहे, परंतु १९९१ नंतर त्यातील 'बाजारपेठ व खाजगी क्षेत्राची' भूमिका पूर्वीपेक्षा लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is None is incorrect (All are correct) (Option 4).

Detailed Analysis:

1. Statement 1 is correct: India institutionalized its mixed economy through state-led planning launched via the Planning Commission in 1950 and the First Five-Year Plan.

2. Statement 2 is correct: Under Jawaharlal Nehru, India pioneered a unique synthesis of parliamentary democracy and socialist planning, according the public sector the 'commanding heights' while encouraging private entrepreneurial initiative.

3. Statement 3 is correct: The July 1991 New Economic Policy (LPG: Liberalization, Privatization, Globalization) dismantled industrial licensing and accelerated market-oriented economic reforms.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

India continues structurally as a Mixed Economy, but with an expanded, dynamic role for private investment and global trade post-1991.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त १ (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त २ (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त ३ (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) एकही चुकीचे नाही (सर्व बरोबर आहेत) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **एकही चुकीचे नाही (सर्व बरोबर आहेत)** (पर्याय ४) आहे.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख

भारतीय अर्थव्यवस्था ही विकसनशील आणि जगातील पाचवी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था (GDP Nominal) आहे. भारताने स्वातंत्र्यानंतर समाजवादी व भांडवलशाही या दोन्ही व्यवस्थांचा सुवर्णमध्य साधून 'मिश्र अर्थव्यवस्था' (Mixed Economy) स्वीकारली.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	भारताने मिश्र अर्थव्यवस्थेचा (Mixed Economy) स्वीकार केला असून यामध्ये सार्वजनिक क्षेत्र व खाजगी क्षेत्र दोन्ही एकत्र काम करतात.
2	अर्थव्यवस्थेचे ३ प्रमुख क्षेत्रे: १) प्राथमिक क्षेत्र (शेती, पशुपालन, खाणकाम), २) द्वितीयक क्षेत्र (उद्योग, बांधकाम, वीज), ३) तृतीयक क्षेत्र (सेवा क्षेत्र - बँकिंग, विमा, वाहतूक, पर्यटन).
3	भारताच्या GDP मध्ये सेवा क्षेत्राचा (Tertiary Sector) वाटा सर्वाधिक (५४% पेक्षा जास्त) आहे, तर रोजगारात कृषी क्षेत्राचा वाटा सर्वाधिक (सुमारे ४५%) आहे.
4	स्थूल देशांतर्गत उत्पादन (GDP - Gross Domestic Product): देशाच्या भौगोलिक सीमारेषेत एका आर्थिक वर्षात उत्पादित झालेल्या सर्व अंतिम वस्तू व सेवांचे बाजारमूल्य.
5	भारताचे आर्थिक वर्ष: १ एप्रिल ते ३१ मार्च.
6	राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणना भारतात 'राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय' (NSO - National Statistical Office) द्वारे केली जाते.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'एकही चुकीचे नाही (सर्व बरोबर आहेत)' हे असून ते 'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन